NgocNgan.comNgọc Ngàn
Ngọc bích (nephrite) và bạch ngọc

Mặt dây chuyền và chuỗi hạt ngọc bích: chọn mặt chạm, lỗ khoan, dây xâu cho bền

Cách chọn mặt dây ngọc bích theo đường chạm, lỗ xỏ, móc treo, và chọn chuỗi hạt nephrite theo màu, lỗ hạt, dây xâu. Kèm dấu hiệu chạm máy, đúc khuôn và hạt nhuộm.

A carved white nephrite pendant on a silk cord beside a strand of grey green nephrite beads on soft grey velvet pad, top-down flat lay, bright diffused daylight

Chọn mặt dây ngọc bích là nhìn ba thứ: chất đá, đường chạm và chỗ treo; chọn chuỗi hạt là nhìn độ đều tự nhiên của màu, lỗ hạt và dây xâu. Một mặt dây nephrite đẹp có đường chạm dứt khoát, đáy rãnh sạch, lỗ xỏ chắc; một chuỗi hạt tốt có màu đậm nhạt khác nhau một chút giữa các hạt, lỗ khoan gọn, dây chắc vừa với hạt.

Mặt dây và chuỗi hạt cũng là nơi hàng đúc khuôn, hàng nhuộm và hàng chạm máy hàng loạt xuất hiện nhiều nhất, vì làm nhanh, bán theo số lượng. Bài này đi qua các kiểu mặt dây hay gặp, cách đọc một đường chạm, chuyện lỗ xỏ và móc treo, chọn chuỗi hạt, và cách đeo để mặt ngọc không rơi mất.

Các kiểu mặt dây ngọc bích hay gặp

Mặt trơn là kiểu đơn giản nhất: một miếng nephrite mài thành giọt nước, bầu dục, vòng tròn có lỗ giữa, đánh bóng không chạm. Mặt trơn để lộ hết chất đá, nên chỉ chất tốt mới đẹp; chất thô, nhiều vệt sẽ hiện rõ. Đây là kiểu dễ đánh giá nhất cho người mới.

Mặt bài là miếng ngọc phẳng hình chữ nhật hoặc vuông, thường chạm nổi hay chạm chìm một hoạ tiết ở mặt trước, mặt sau để trơn. Mặt chạm hình là mặt được tạc thành con vật, chiếc lá, bông hoa, hình người. Mặt cuội để nguyên dáng hòn ngọc cuội, giữ một phần vỏ màu, chạm ít hoặc không chạm.

Mỗi kiểu có cái hay riêng. Mặt trơn và mặt cuội nói về chất đá; mặt chạm nói về tay nghề người thợ. Khi chọn, hãy tự hỏi mình đang trả tiền cho cái gì: nếu cho chất đá thì soi chất, nếu cho đường chạm thì soi chạm. Một mặt chạm rất cầu kỳ đôi khi được dùng để che một khối đá kém, vì nhiều rãnh sẽ giấu vết nứt và vệt bông.

Với người đeo hằng ngày, mặt nhỏ vừa, dày vừa, cạnh bo tròn thường bền hơn mặt to mỏng hay mặt có chi tiết nhô ra dễ mẻ như râu, đuôi, cánh mảnh.

Đọc một đường chạm: chạm tay, chạm máy và đúc khuôn

Ngày nay phần lớn mặt ngọc được chạm bằng máy hoặc kết hợp máy và tay; điều đó không xấu. Điều cần phân biệt là chạm thật trên đá với vật liệu đúc khuôn giả chạm:

Kiểu làmDấu hiệu dưới kính lúpGhi chú
Chạm tay hoặc tay kết hợp máyĐường dao có độ sâu thay đổi, đáy rãnh có vết mài nhỏ, hai bên không đối xứng tuyệt đốiMỗi món một vẻ, không món nào giống hệt
Chạm máy hàng loạtĐường đều, sâu như nhau, chi tiết lặp lại, đáy rãnh có vân mài song songVẫn là đá thật; đánh giá theo chất đá
Đúc khuôn (thuỷ tinh, nhựa, bột đá ép)Mép chạm tròn lẳn, có đường nối khuôn ở rìa, bọt khí, mặt rãnh nhẵn bóng như mặt ngoàiKhông phải đá chạm; nhiều món giống hệt nhau
Ép nóng, dậpHoạ tiết nông, mép mềm, có vùng bóng lõm bất thườngHay gặp ở hàng lưu niệm

Mẹo nhanh là nhìn vào đáy rãnh. Đá chạm thật, dù bằng tay hay máy, đáy rãnh thường mờ hơn mặt ngoài vì khó đánh bóng sâu. Vật liệu đúc thì đáy rãnh bóng y như mặt ngoài, vì cả hai cùng đi ra từ một khuôn.

Lỗ xỏ, móc treo và dây: chỗ hay hỏng nhất

Lỗ khoan. Soi lỗ xỏ bằng kính lúp. Lỗ khoan tốt tròn, thẳng, mép không mẻ. Lỗ khoan nghiêng, mép sứt, thành lỗ có vết nứt nhỏ toả ra là chỗ yếu; dây cọ lâu ngày có thể làm mẻ thêm.

Móc kim loại dán keo. Nhiều mặt ngọc không khoan lỗ mà gắn một móc kim loại bằng keo vào đỉnh. Kiểu này nhanh nhưng keo có thể lão hoá, nhất là khi gặp nước nóng, nước hoa. Kiểm móc định kỳ, và đừng ngâm món này lâu trong nước.

Khung bọc, chấu giữ. Mặt ngọc gắn vào khung vàng, bạc bằng chấu thì xem chấu có ôm đều không, có cạnh sắc cào vào đá không. Chấu lỏng là nguyên nhân hay gặp nhất của chuyện mất mặt ngọc.

Dây đeo. Dây lụa, dây sáp mềm hợp với mặt nhẹ và lỗ nhỏ, nhưng sờn theo thời gian, nên thay mỗi năm hoặc khi thấy xơ. Dây kim loại chắc hơn nhưng cọ vào mép lỗ ngọc; nên có khoen hoặc ống lót. Dây da đẹp nhưng sợ nước và mồ hôi.

Chọn chuỗi hạt và vòng tay hạt nephrite

Hạt nephrite tự nhiên hiếm khi đều màu tuyệt đối. Trong một chuỗi, các hạt sẽ hơi khác nhau: hạt đậm, hạt nhạt, hạt có đốm, hạt có vệt bông. Người xâu giỏi sắp xếp cho chuỗi chuyển màu êm. Một chuỗi mà mọi hạt giống hệt nhau từ màu đến vân, đặc biệt nếu màu tươi rực, là chuỗi đáng nghi nhuộm hoặc không phải đá. Kích cỡ hạt cũng nên xem: chuỗi tốt có hạt tròn đều, cỡ khớp nhau; chuỗi chuyển cỡ từ to ở giữa xuống nhỏ hai đầu thì các bậc chuyển phải êm.

Soi lỗ hạt bằng kính lúp là bước quan trọng nhất. Hạt nhuộm thường có màu đọng đậm quanh miệng lỗ hoặc trong thành lỗ. Hạt thuỷ tinh có lỗ nhẵn như ống, đôi khi có bọt khí. Hạt đá thật khoan bằng mũi khoan có thành lỗ hơi xước, vân xoắn.

Hạt nephrite trong suốt như kính là chuyện hiếm; phần lớn hạt đục hoặc trong mờ. Cầm cả chuỗi, bạn sẽ thấy nặng tay rõ so với chuỗi nhựa cùng cỡ. Với vòng tay hạt xâu dây chun, xem dây có đủ dày, có hai lớp không, nút thắt có giấu kín trong một hạt không. Dây chun là thứ hỏng trước tiên ở mọi vòng hạt.

Bảng kiểm nhanh khi cầm một mặt dây hoặc chuỗi hạt

Đứng ở quầy, có thể đi qua bảng này trong vài phút:

KiểmDấu hiệu tốtDấu hiệu nên hỏi thêm
Ánh mặt ngoàiDầu, dịuÁnh kính sắc như thuỷ tinh
Đáy rãnh chạmMờ hơn mặt ngoài, có vết màiBóng y như mặt ngoài, mép tròn lẳn
Lỗ xỏ, lỗ hạtTròn, thẳng, mép gọnMàu đọng quanh lỗ, mép sứt, nứt toả
Màu cả chuỗiĐậm nhạt khác nhau tự nhiênĐều tuyệt đối, tươi rực
Móc, chấuChắc, ôm đềuMóc dán keo đã ố, chấu lỏng
DâyHợp cỡ lỗ, không xơDây chun mỏng, nút thắt lộ ra ngoài

Bảng không thay giấy giám định. Nó giúp bạn loại món rõ ràng có vấn đề và biết hỏi gì với món còn lại. Món định mua làm quà quan trọng thì xin người bán ghi chất liệu nephrite và tình trạng xử lý vào hoá đơn.

Đeo mặt dây hằng ngày và chuyện an toàn với trẻ nhỏ

Mặt dây ngọc đeo trước ngực hay va vào mép bàn, khoá cài túi, ghế ô tô. Nephrite dai nên ít khi vỡ vì những va chạm này, nhưng mặt có chi tiết nhô ra vẫn có thể mẻ. Tháo ra khi tập thể thao, khi bơi, khi bế trẻ, vì trẻ hay giật dây.

Không xịt nước hoa, keo xịt tóc trực tiếp lên mặt ngọc; đeo sau khi đã trang điểm xong. Nước hoa và mỹ phẩm không phá được nephrite, nhưng làm mờ lớp sáp, bám vào rãnh chạm và làm keo móc treo yếu đi.

Với trẻ nhỏ, chuỗi hạt và mặt dây đều có nguy cơ hóc khi dây đứt, hạt rơi ra, và nguy cơ siết cổ khi dây vướng vào thanh giường, tay nắm. Không nên đeo chuỗi hạt, mặt dây cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, kể cả khi đi ngủ hay khi có người lớn ở cạnh. Món ngọc tặng cho bé nên cất giữ, chờ bé lớn mới đeo.

Mặt dây và chuỗi hạt cũ trong nhà: xâu lại, gắn lại

Chuỗi hạt ngọc cất lâu trong tủ thường hỏng ở dây trước khi hỏng ở hạt. Dây lụa mục, dây cước giòn, dây chun chảy nhão. Trước khi đeo lại một chuỗi cũ, hãy kéo nhẹ hai đầu xem dây còn dai không; nếu thấy xơ, giãn, đổi màu, nên mang đi xâu lại thay vì đeo thử rồi để hạt rơi khắp sàn.

Khi mang đi xâu lại, đếm số hạt và chụp ảnh thứ tự hạt trước khi giao cho thợ, nhất là chuỗi có hạt chủ, hạt đệm khác màu. Nhờ thợ thắt nút giữa các hạt nếu lỗ hạt đủ rộng: nút giúp hạt không cọ vào nhau, và nếu dây đứt thì chỉ rơi một hai hạt chứ không rơi cả chuỗi.

Mặt dây cũ có móc dán keo đã ố vàng, lung lay thì đừng tự dán lại bằng keo dán nhanh. Keo tràn vào bề mặt khó lau, và móc dán vội dễ bung lúc đang đeo. Người thợ có thể gỡ keo cũ, làm sạch và gắn lại, hoặc làm một khung giữ để mặt ngọc không phụ thuộc vào keo nữa.

Hỏi người bán và ghi hoá đơn

Mặt dây và chuỗi hạt thường được bán nhanh, ít giấy tờ. Vài câu hỏi dưới đây giúp bạn có thông tin cần thiết:

  • "Mặt này là nephrite hay đá gì? Chạm tay, chạm máy hay đúc?"
  • "Màu có nhuộm, có phủ gì không? Vỏ màu, mảng nâu là tự nhiên hay làm thêm?"
  • "Móc treo khoan lỗ hay dán keo? Khung có chấu giữ chắc không?"
  • "Chuỗi này các hạt cùng một loại đá không, hay có hạt đệm khác chất?"
  • Hoá đơn nên ghi: tên món, chất liệu theo tên đá, có xử lý hay không, kim loại của móc hoặc khung nếu có, điều kiện trả lại khi sai mô tả.

Nếu người bán nói "đá phong thái ngọc", "đá dáng ngọc", "đá giả ngọc cao cấp", đó là cách nói món đồ không phải ngọc. Không có gì sai khi mua nó, miễn bạn trả đúng giá của một món trang sức đá thường.

Câu hỏi thường gặp

Mặt ngọc bích chạm máy có phải hàng giả không?

Không. Chạm máy hay chạm tay kết hợp máy là cách làm phổ biến hiện nay, đá vẫn là đá thật. Thứ cần tránh là vật liệu đúc khuôn giả chạm, nhận ra qua mép tròn lẳn, đường nối khuôn và đáy rãnh bóng như mặt ngoài.

Chuỗi hạt ngọc bích đều màu tuyệt đối có tốt không?

Nên cẩn thận. Hạt nephrite tự nhiên thường hơi khác nhau về màu và vân. Chuỗi đều tuyệt đối, đặc biệt màu tươi rực, hay là hạt nhuộm, thuỷ tinh hoặc đá khác. Soi lỗ hạt tìm màu đọng và hỏi người bán.

Nên dùng dây gì để đeo mặt ngọc bích?

Mặt nhẹ, lỗ nhỏ hợp dây lụa hoặc dây sáp mềm, nhớ thay khi dây xơ. Dây kim loại chắc hơn nhưng cọ vào mép lỗ, nên có khoen hay ống lót. Mặt nặng, gắn khung thì dùng dây kim loại có khoá chắc.

Mặt ngọc bích dán móc keo có bền không?

Đeo bình thường thì dùng được nhiều năm, nhưng keo có thể yếu đi khi gặp nước nóng, nước hoa, hoá chất. Nên kiểm móc định kỳ, tránh ngâm lâu trong nước, và nhờ thợ gắn lại hoặc làm khung giữ khi thấy móc lỏng.

Có nên đeo chuỗi hạt ngọc bích cho em bé không?

Không nên. Chuỗi hạt và mặt dây có nguy cơ hóc khi dây đứt, hạt rơi, và nguy cơ siết cổ khi dây vướng. Không đeo cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, kể cả khi có người lớn trông. Món ngọc tặng bé nên cất lại, chờ bé lớn.

Làm sao biết mặt ngọc có vết nứt bên trong?

Chiếu đèn pin sát mặt ngọc từ nhiều phía. Vết nứt chặn ánh sáng ở một bên, có khi lấp lánh như mặt gương khi nghiêng. Rãnh chạm sâu có thể che vết nứt, nên soi kỹ quanh các rãnh và quanh lỗ xỏ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138