NgocNgan.comNgọc Ngàn
Ngọc bích (nephrite) và bạch ngọc

Bích ngọc xanh: sắc xanh rau cải, đốm đen và cách chọn món ngọc bích màu xanh

Bích ngọc là nephrite màu xanh, từ xanh rêu đến xanh rau cải đậm. Đốm đen là gì, vân với nứt khác nhau ra sao, và vì sao phải xem màu dưới ánh sáng ban ngày.

A deep spinach green nephrite bangle on soft grey velvet pad, side light at eye level, small dark flecks visible in the stone, bright diffused daylight

Bích ngọc là nephrite màu xanh, sắc từ xanh rêu, xanh lá úa đến xanh rau cải đậm; màu đến từ sắt trong khoáng vật, và những đốm đen li ti trong khối là khoáng sẫm màu lẫn tự nhiên, không phải dấu hiệu hàng giả. Món đẹp là món xanh sâu, khá đều, đốm ít và nhỏ, ánh dầu rõ, không có vết nứt chạy ra bề mặt.

Cái khó khi chọn bích ngọc là màu của nó đổi rất nhiều theo ánh đèn, và người mua dễ nhầm vân tự nhiên với vết nứt hoặc ngược lại. Bài này đi qua dải màu xanh của nephrite, đốm đen nên đọc thế nào, cách phân biệt vân với nứt, chuyện ánh đèn tiệm, và những câu nên hỏi trước khi chọn một món bích ngọc.

Bích ngọc là gì trong họ nephrite

Nephrite gồm nhiều sợi khoáng vật thuộc dãy tremolite – actinolite. Khi sắt thay dần vào cấu trúc, khoáng vật nghiêng về phía actinolite và đá ngả xanh. Bích ngọc là phần xanh rõ của dãy này: không còn trắng hay xanh xám nhạt như thanh ngọc, mà đã là xanh lá thật sự, có món đậm tới mức nhìn từ xa tưởng đen.

Tên "bích ngọc" người Việt mượn từ cách gọi của người Hoa, nơi họ chia nephrite theo màu. Trong thương mại quốc tế, sắc xanh đậm này hay được tả là xanh rau chân vịt (spinach green); người bán ở ta thì gọi là xanh rau cải, xanh lá đậm, xanh ô liu tuỳ sắc. Dù gọi thế nào, trên giấy giám định nó vẫn chỉ là nephrite, màu xanh.

Một điều cần phân biệt sớm: sắc xanh lục tươi rực, xanh như lá non dưới nắng, trong như kẹo, ít khi là nephrite. Màu đó gặp nhiều ở phỉ thuý chất tốt, ở đá nhuộm và ở thuỷ tinh. Bích ngọc thật thường có sắc xanh trầm hơn, pha chút xám hoặc chút vàng, đứng yên và sâu, chứ không chói.

Dải màu xanh của nephrite và điều nên để ý ở từng sắc

Không có bảng màu chính thức cho bích ngọc. Bảng dưới là cách người trong nghề hay mô tả, kèm điều nên soi ở mỗi sắc:

Sắc xanhTrông thế nàoNên để ý
Xanh xám nhạtXanh pha xám, sángRanh giới với thanh ngọc; giá trị thường phụ thuộc độ mịn hơn là màu
Xanh rêu, xanh ô liuXanh pha vàng nâu, trầmSắc phổ biến; chọn món đều màu, ít vệt bông lớn
Xanh rau cải đậmXanh lá sâu, khá đềuSắc được ưa; soi đốm đen: ít, nhỏ, phân tán là tốt
Xanh đenGần như đen khi nhìn thườngSoi đèn ở mép mỏng phải thấy xanh; nếu không, có thể là mặc ngọc hoặc đá khác
Xanh tươi rực, đều tăm tắpXanh như kẹo, rất đềuĐáng nghi: hỏi kỹ có nhuộm không, có phải đá khác không

Màu đều là điểm cộng, nhưng đều tuyệt đối là điểm nghi. Khối nephrite tự nhiên gần như luôn có chỗ đậm chỗ nhạt, có vệt bông, có đốm. Người thợ thường chọn mặt đẹp nhất của khối để làm mặt trước, nên hãy lật món đồ xem cả mặt sau và hai bên: sự thật về chất đá hay nằm ở chỗ ít được đánh bóng nhất.

Đốm đen trong ngọc bích: đọc thế nào cho đúng

Đốm đen là khoáng sẫm màu nằm sẵn trong khối. Trong nhiều vùng nephrite xanh, khối đá có lẫn những hạt khoáng vật chứa sắt, crom, nhìn ra là chấm đen nhỏ. Chúng hình thành cùng với ngọc, không phải bụi bẩn hay vết hỏng. Một món bích ngọc có vài đốm là chuyện bình thường.

Đốm làm giảm vẻ đẹp khi to và nằm ở chỗ dễ thấy. Người chọn ngọc nhìn ba điều: đốm to hay nhỏ, dày đặc hay thưa, và nằm ở đâu. Đốm nhỏ, rải đều, ở mặt sau hay trong lòng vòng thì gần như không ảnh hưởng. Một mảng đen lớn ngay giữa mặt dây thì khác.

Đốm trên bề mặt có thể để lại lỗ nhỏ. Khi đánh bóng, hạt khoáng ở bề mặt đôi khi bị bật ra, để lại một chấm lõm. Soi kính lúp nghiêng sẽ thấy. Chấm lõm không làm món đồ yếu đi, nhưng bụi dễ đọng vào, nên lúc làm sạch cần chải nhẹ.

Đốm không chứng minh món đồ là thật. Người làm giả biết người mua đã nghe "ngọc thật có đốm đen", nên có loại đá nhuộm và thuỷ tinh được pha chấm đen cho giống. Đốm đen là một dấu hiệu, không phải tấm bảo hành. Vẫn cần xem ánh, kết cấu và hỏi giấy.

Vân, vệt bông và nứt: phân biệt khi cầm món đồ

Đây là chỗ người mua hay lo nhất: thấy một đường mảnh trong đá thì sợ nứt, mà bỏ qua thì sợ bị bán món hỏng. Bảng dưới giúp phân biệt bằng quan sát an toàn:

Hiện tượngNhìn bằng mắt và đèn pinSờ bằng móng tayÝ nghĩa
Vân tự nhiênĐường mềm, mờ, đổi hướng, không có ranh giới sắcMặt phẳng trơn, không vướngMột phần của đá, không làm yếu món đồ
Vệt bôngMảng trắng đục mờ, như mâyTrơnKết cấu khoáng vật, chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ
Thạch văn (đường đá đã liền)Đường mảnh, thẳng hơn vân, đèn chiếu thấy rõ nhưng ánh sáng vẫn đi quaThường trơnKhe nứt cổ đã được khoáng vật lấp lại trong tự nhiên; theo dõi, nhưng ít đáng lo
Nứt thậtĐường sắc, có khi phản chiếu như mặt gương khi nghiêng, chặn ánh đèn ở một phíaCó khi vướng nhẹ ở mépLàm món yếu đi; nứt chạy ra bề mặt là lý do để không mua

Phép soi đơn giản nhất: chiếu đèn pin vào một bên đường nghi ngờ. Nếu ánh sáng đi qua đường đó và sáng đều cả hai phía, đó nhiều khả năng là vân hoặc đường đã liền. Nếu ánh sáng dừng lại, một bên sáng, bên kia tối hẳn, đó là dấu hiệu khe hở thật. Không gõ món đồ vào vật cứng để "nghe tiếng"; cách đó vừa không đáng tin vừa có thể làm vết nứt lan rộng.

Độ dày đổi màu: cùng một khối, mỗi kiểu món một sắc

Một điều ít người bán nói ra: màu của bích ngọc phụ thuộc rất nhiều vào độ dày của món đồ. Ánh sáng đi qua càng nhiều đá thì càng bị hấp thụ, nên món dày trông đậm, món mỏng trông nhạt và trong hơn:

Kiểu mónMàu thường trông thế nàoNên để ý khi chọn
Vòng bản tròn, dàyĐậm, có khi gần đen ở phần dày nhấtXem màu ở lòng vòng và chỗ mỏng nhất để biết sắc thật của khối
Vòng bản dẹt, mỏngSáng hơn, lộ rõ vệt bông và đốmMón mỏng không che được tì vết, soi kỹ hơn
Mặt dây dày, chạm nổiChỗ nổi đậm, chỗ khoét sâu sángChạm khéo tận dụng điều này để tạo khối; chạm vụng thì màu loang
Mặt nhẫn yên ngựa, cabochonĐậm ở giữa, nhạt ở rìaSo màu ở giữa và mép, chênh quá nhiều là khối không đều
Chuỗi hạt nhỏNhạt, mỗi hạt một sắcHạt đều màu tuyệt đối cả chuỗi là dấu hiệu cần hỏi về nhuộm

Vì thế đừng so màu một chiếc vòng với một chiếc mặt dây rồi kết luận cái nào "xanh hơn". Muốn so chất, hãy so hai món cùng kiểu, cùng độ dày. Và khi mua bộ trang sức nhiều món, xin người bán cho xem cả bộ cạnh nhau dưới ánh sáng ban ngày, để chắc các món không lệch sắc khi đeo cùng lúc.

Ánh đèn tiệm và màu thật của bích ngọc

Quầy ngọc thường dùng đèn chiếu ấm, đặt thẳng trên đầu, nền nhung đen hoặc xanh đậm. Cách bày đó làm màu xanh của nephrite trông sâu hơn, đều hơn, và giấu bớt vệt bông. Không có gì sai khi bày đẹp, nhưng bạn cần biết màu mình sẽ thấy hằng ngày là màu dưới ánh sáng thường.

Trước khi quyết, xin cầm món đồ ra gần cửa hoặc đứng dưới ánh sáng ban ngày. Đặt lên lòng bàn tay, rồi lên tờ giấy trắng. Màu xanh rêu dưới đèn vàng có thể lộ ra xanh xám; xanh đậm dưới đèn có thể lộ ra gần đen. Chụp một tấm ảnh bằng điện thoại không dùng bộ lọc, để xem lại khi về nhà mà không bị trí nhớ đánh lừa.

Nếu mua qua ảnh hay video, hãy xin thêm một video quay ngoài trời, xoay món đồ chậm, có bàn tay người làm thước so kích thước. Người bán chịu quay là người bán không sợ màu thật. Một video toàn quay trong hộp đèn, nền đen, ánh sáng lia nhanh là chưa đủ để chọn bích ngọc.

Câu nên hỏi trước khi chọn một món bích ngọc

Năm câu dưới đây gói gần hết những gì cần biết. Ghi câu trả lời lại, hoặc nhờ người bán ghi vào hoá đơn:

  • "Món này là nephrite phải không, có giấy giám định không, giấy của phòng giám định độc lập hay của tiệm?"
  • "Màu xanh này có nhuộm, có phủ sáp, có tẩm gì không?"
  • "Có đường nào trong đá là nứt không, hay chỉ là vân? Tiệm có cho soi đèn pin và kính lúp không?"
  • "Nếu đem giám định mà kết quả khác, tiệm nhận lại không, trong bao lâu?"
  • "Mặt sau, mặt trong của món đồ có đốm hay vệt nào lớn không?" — rồi tự lật ra xem.

Người bán đáng tin sẽ chủ động chỉ cho bạn chỗ có đốm, có vân thay vì giấu. Đó cũng là cách nhận ra người làm nghề tử tế: họ nói chỗ chưa hoàn hảo trước khi bạn tự tìm ra. Món bích ngọc đẹp nhất không phải món không tì vết, mà là món bạn đã biết rõ từng tì vết của nó trước khi mua.

Giữ màu và mặt bóng của bích ngọc khi đeo hằng ngày

Màu trong khối bích ngọc tự nhiên không phai, nhưng vẻ ngoài thì có thể xuống dần nếu đeo không để ý. Thủ phạm hay gặp là vết trầy li ti làm mặt bóng mờ đi, khiến màu xanh trông xỉn, và lớp dầu da, kem dưỡng, xà phòng bám vào làm món đồ trông đục. Bích ngọc đậm màu lộ vết mờ rõ hơn bạch ngọc, vì mặt tối phản chiếu ánh sáng như gương.

Thói quen đơn giản giữ được món đồ rất lâu: tháo ra khi làm vườn, lau dọn, tập thể thao, đi biển; không cất chung hộp với nhẫn kim cương, đồng hồ, trang sức có đá cứng; lau bằng khăn bông mềm sau khi đeo; mỗi vài tháng rửa bằng nước ấm pha xà phòng dịu, chải nhẹ chỗ có đốm lõm, tráng sạch và lau khô.

Nếu món đã đeo lâu và mặt mờ hẳn, người thợ có thể đánh bóng lại. Việc này lấy đi một lớp rất mỏng trên mặt, nên chỉ làm khi thật cần, và nên làm ở thợ quen tay với nephrite. Không tự đánh bằng kem đánh răng hay giấy nhám: hạt mài không đều sẽ để lại vết xước mới, còn nếu món có phủ sáp hay nhuộm thì lớp đó sẽ bị phá.

Câu hỏi thường gặp

Ngọc bích xanh có đốm đen là ngọc thật hay giả?

Đốm đen là đặc điểm thường gặp ở nephrite xanh tự nhiên, do khoáng sẫm màu lẫn trong khối. Tuy vậy, có hàng nhái cũng được pha chấm đen cho giống, nên đốm đen không đủ để kết luận thật; cần xem thêm ánh, kết cấu và giấy giám định.

Bích ngọc xanh đậm hay xanh nhạt thì quý hơn?

Người chơi thường ưa sắc xanh sâu, khá đều, ít đốm lớn, nhưng độ mịn và ánh dầu cũng quan trọng không kém. Một món xanh vừa phải mà mịn, sạch có thể được đánh giá cao hơn món xanh đậm mà thô, nhiều vệt.

Làm sao phân biệt vân và vết nứt trong ngọc bích?

Chiếu đèn pin vào cạnh đường nghi ngờ: nếu ánh sáng đi qua và hai bên sáng đều, nhiều khả năng là vân hoặc đường đã liền tự nhiên. Nếu ánh sáng bị chặn, một bên tối hẳn, hoặc đường đó vướng móng tay, nên coi là nứt và hỏi người bán.

Ngọc bích xanh đeo lâu có bị nhạt màu không?

Màu xanh tự nhiên của nephrite đến từ sắt trong khoáng vật nên rất bền, đeo lâu không nhạt. Nếu món đồ phai màu, loang lổ hay bạc đi ở chỗ hay cọ xát, cần nghĩ tới khả năng đã nhuộm và nên mang đi giám định.

Có nên mua bích ngọc chỉ qua ảnh trên mạng không?

Rủi ro cao vì màu dưới đèn và ảnh có chỉnh sửa khác xa màu thật. Nếu mua, nên xin video quay ngoài trời, xin giấy giám định của phòng độc lập, và thoả thuận rõ bằng chữ điều kiện trả lại khi kết quả khác mô tả.

Ngọc bích xanh tươi như lá non có phải nephrite không?

Ít khi. Sắc xanh tươi, trong và rực thường gặp ở phỉ thuý chất tốt, ở đá nhuộm hoặc thuỷ tinh. Nephrite xanh tự nhiên thường trầm hơn, pha xám hoặc vàng. Gặp món như vậy nên hỏi rõ tên đá và xin giấy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138