NgocNgan.comNgọc Ngàn
Ngọc bích (nephrite) và bạch ngọc

Thanh ngọc, mặc ngọc, hoàng ngọc: các sắc ít gặp của nephrite và đá dễ nhầm

Ngoài trắng và xanh, nephrite còn có thanh ngọc xanh xám, mặc ngọc đen, hoàng ngọc vàng, đường ngọc nâu. Mỗi sắc dễ nhầm với đá nào và soi ra sao cho an toàn.

A black nephrite pendant held between a jeweler's fingers against a bright window, thin edge glowing dark green, macro close-up, soft morning light

Thanh ngọc là nephrite xanh xám, mặc ngọc là nephrite đen, hoàng ngọc là nephrite vàng, đường ngọc là nephrite có sắc nâu đỏ do sắt thấm vào; tất cả cùng một loại đá, chỉ khác màu, và trên giấy giám định đều ghi là nephrite. Tên màu là cách gọi thương mại, giúp người mua hình dung, không phải phân loại khoa học.

Mỗi sắc lại có những đá khác dễ bị nhầm hoặc bị bán thay: đá đen nhuộm cho mặc ngọc, serpentine vàng cho hoàng ngọc, thạch anh xám cho thanh ngọc. Bài này đi qua từng sắc, giải thích vì sao có màu đó, nhìn bằng mắt và đèn pin thì thấy gì, và đá nào hay đứng thế chỗ.

Một loại đá, nhiều tên màu: hệ tên gọi từ đâu ra

Người Hoa chơi nephrite từ rất lâu và đặt cho mỗi sắc một cái tên: bạch ngọc cho trắng, thanh ngọc cho xanh xám, bích ngọc cho xanh lá, mặc ngọc cho đen, hoàng ngọc cho vàng, đường ngọc cho sắc nâu đỏ như đường thắng. Người Việt mua bán ngọc dùng lại những tên này, nên trên hoá đơn tiệm bạn sẽ gặp chúng thường xuyên.

Hệ tên này tiện cho việc tả, nhưng ranh giới giữa các sắc không rõ. Một món trắng pha xanh, người này gọi là bạch ngọc, người kia gọi là thanh bạch, người khác nữa gọi là thanh ngọc. Không có bảng màu chuẩn nào dùng chung cho mọi người bán, và chênh lệch giá theo tên gọi có khi lớn hơn chênh lệch thật về chất.

Vì vậy khi so hai món, đừng so tên. Hãy so trực tiếp: đặt cạnh nhau dưới ánh sáng ban ngày, trên nền trắng, xem sắc nào sạch hơn, mịn hơn, dầu hơn. Tên gọi chỉ là nhãn dán; thứ bạn mua về là khối đá nằm trong tay.

Cũng nên biết rằng cùng một tên màu, mỗi vùng khai thác cho ra sắc hơi khác. Mặc ngọc vùng này có thể đen tuyền, vùng kia đen ánh xanh; thanh ngọc vùng này xám lạnh, vùng kia xanh lơ. Người buôn lâu năm nhìn sắc mà đoán vùng, nhưng đó chỉ là đoán theo kinh nghiệm, không phải căn cứ để định giá hay ghi lên hoá đơn. Với người mua, điều đáng quan tâm vẫn là món đồ trước mặt có đẹp, có bền, có đúng là nephrite và có bị xử lý hay không.

Thanh ngọc: sắc phổ biến nhất mà ít người gọi tên

Thanh ngọc là nephrite có sắc xanh xám, xanh lơ nhạt, xanh tro. Lượng sắt ở mức vừa phải, chưa đủ để thành xanh lá như bích ngọc. Đây là sắc gặp nhiều nhất trong nephrite, nên trên thị trường nó thường bị xem nhẹ, hoặc được gọi khéo thành "bạch ngọc hơi xanh" để dễ bán.

Thanh ngọc đẹp khi màu đều, sạch, không pha xám bẩn, và chất mịn, ánh dầu rõ. Nhiều món chạm lớn, đồ bày bàn, vòng bản to được làm từ thanh ngọc vì khối đá thường to và đồng đều. Ở đồ trang sức, một mặt dây thanh ngọc mịn, chạm khéo có vẻ trầm, hợp người thích màu nhã.

Đá hay bị nhầm với thanh ngọc là thạch anh xám, quartzite xám, serpentine xanh xám và thuỷ tinh mờ pha xám. Thạch anh và quartzite dưới đèn pin thường lộ cấu trúc hạt lấp lánh; serpentine có ánh sáp và hay trầy; thuỷ tinh có bọt khí và ánh kính. Không dấu hiệu nào tuyệt đối, nhưng gộp lại đủ để biết món nào cần giấy trước khi mua.

Một điểm cộng ít được nhắc của thanh ngọc: vì sắc trầm nên nó giấu vết mờ và bụi tốt hơn mặc ngọc hay bích ngọc đậm, đeo hằng ngày ít phải lau. Người hay làm việc tay chân, hay đi lại nhiều mà muốn một món nephrite đeo thường xuyên thì thanh ngọc mịn là lựa chọn dễ sống.

Mặc ngọc: đen ngoài, xanh ở mép

Mặc ngọc đen vì đâu. Có loại đen do những hạt khoáng sẫm màu cực nhỏ, có khi là than chì, rải dày trong khối; có loại đen vì lượng sắt rất cao, thực chất là xanh cực đậm. Hai loại cho cảm giác hơi khác nhau dưới đèn, nhưng người mua thường không cần phân biệt sâu tới mức đó.

Phép soi đèn quen thuộc. Chiếu đèn pin mạnh vào mép mỏng nhất hoặc soi ngược sáng qua cửa sổ. Nhiều món mặc ngọc lộ ra viền xanh đậm hoặc xám ở mép. Có món đen do khoáng li ti thì soi vẫn đen đặc. Vì thế "soi không ra xanh là giả" là một mẹo sai: nó chỉ đúng với một phần mặc ngọc.

Đá hay đứng thế chỗ mặc ngọc. Mã não hoặc chalcedony nhuộm đen (thường gọi onyx đen), thuỷ tinh đen, obsidian, đá đen nhuộm, nhựa đen. Onyx nhuộm thường đen bóng như sơn mài, đều tuyệt đối, ánh kính; thuỷ tinh đen có thể có bọt khí và cạnh đúc; nhựa nhẹ, ấm tay nhanh.

Mặc ngọc có vệt trắng, vệt xanh. Nhiều khối mặc ngọc có vệt trắng hoặc mảng xanh xen kẽ. Người thợ có khi tận dụng làm hoạ tiết khi chạm, gọi là chạm theo màu. Đây là dấu hiệu tự nhiên, không phải lỗi, và cũng khó làm giả hơn một khối đen đều.

Hoàng ngọc và đường ngọc: hai sắc ấm

Hoàng ngọc là nephrite vàng, từ vàng chanh nhạt tới vàng mỡ gà. Đây là sắc hiếm trong nephrite, nên cũng là sắc bị giả mạo nhiều. Món hoàng ngọc tự nhiên thường vàng nhạt, pha xanh hoặc xám, ánh dầu; món vàng rực, đều, ánh kính thì cần nghĩ tới serpentine vàng, đá nhuộm hoặc thuỷ tinh.

Đường ngọc là nephrite có sắc nâu, nâu đỏ, như màu đường thắng. Màu này do oxit sắt thấm theo khe và vân vào khối đá trong tự nhiên, nên thường đi thành mảng, đậm ở mép, nhạt dần vào trong. Người thợ hay để lại một phần đường ngọc trên món bạch ngọc hoặc thanh ngọc để tạo tương phản.

Màu nâu đỏ tự nhiên chạy theo đường vân, len vào khe, có chỗ đậm chỗ nhạt. Màu nhuộm nâu đỏ thì nằm nông trên mặt, đều, hay đọng lại thành chấm đậm ở lỗ nhỏ và rãnh chạm, soi kính lúp thấy rõ ranh giới cứng. Món có màu ấm đẹp đến mức như vẽ thì nên hỏi kỹ có nhuộm không, và xin giấy ghi rõ dòng xử lý.

Món nhiều sắc và cách người thợ chạm theo màu

Không ít khối nephrite mang nhiều sắc cùng lúc: lõi trắng, vỏ nâu đỏ; thân đen, vệt trắng; nền xanh xám, mảng vàng. Người thợ giỏi không cắt bỏ phần khác màu mà tận dụng nó, để mảng nâu thành chiếc lá úa, mảng trắng thành con cá, vệt đen thành cành cây. Cách làm này gọi nôm là chạm theo màu, và một món chạm theo màu khéo thường được quý vì không món nào giống món nào.

Khi chọn món nhiều sắc, nhìn ba điều. Ranh giới giữa các sắc có tự nhiên không, tức là chuyển dần, có chỗ loang, hay sắc lẹm như vẽ bằng bút. Phần chạm có khớp với mảng màu không, hay màu lem ra ngoài hình chạm. Và mặt sau có cùng kiểu phân bố màu không, vì màu tự nhiên đi xuyên khối, còn màu nhuộm thường chỉ nằm ở mặt trước.

Món nhiều sắc cũng là nơi hàng nhuộm hay ẩn: người ta nhuộm thêm mảng nâu đỏ lên món bạch ngọc để giả vỏ ngọc cuội, hoặc nhuộm đen một góc để tạo hiệu ứng. Soi kính lúp ở ranh giới màu: màu tự nhiên đi theo vân, tan dần; màu nhuộm thường tụ đậm trong khe, rãnh, lỗ chân lông trên mặt đá, nhìn như mực thấm vào giấy.

Bảng tổng hợp: sắc, nguyên nhân, đá dễ nhầm, cách soi

Bảng gom các sắc nephrite ít gặp để tiện tra khi đứng trước một món đồ:

SắcMàu đến từĐá hay bị nhầm hoặc bán thaySoi an toàn
Thanh ngọc (xanh xám)Sắt ở mức vừaThạch anh xám, quartzite, serpentine, thuỷ tinh mờĐèn pin tìm hạt lấp lánh, bọt khí; xem ánh dầu hay ánh kính
Mặc ngọc (đen)Khoáng sẫm li ti hoặc sắt rất caoOnyx nhuộm đen, thuỷ tinh đen, obsidian, nhựaSoi mép mỏng; xem có vệt tự nhiên; so độ nặng
Hoàng ngọc (vàng)Thành phần và tạp chất trong khốiSerpentine vàng, đá nhuộm vàng, thuỷ tinhXem màu có đều quá không; tìm vết trầy dày đặc
Đường ngọc (nâu đỏ)Oxit sắt thấm theo kheNgọc nhuộm màu vỏ, đá nhuộmKính lúp xem màu ăn theo vân hay đọng nông ở lỗ, rãnh

Khi giấy giám định ghi "nephrite" kèm màu mô tả như black, yellow, greyish green, đó là đủ. Đừng kỳ vọng giấy ghi chữ "mặc ngọc" hay "hoàng ngọc"; những tên đó là việc của người bán. Điều cần đọc kỹ là dòng xử lý: nếu có chữ dyed, nghĩa là màu đã được nhuộm.

Mua món nephrite màu ít gặp: hỏi gì, ghi gì

Sắc càng hiếm thì lời kể càng nhiều. Mấy điều dưới đây giúp bạn bám vào thứ kiểm được thay vì lời kể:

  • Hỏi thẳng tên đá: "Đây là nephrite phải không?" Nếu câu trả lời là "ngọc tự nhiên", "đá ngọc", hãy hỏi lại cho rõ tên khoáng vật.
  • Hỏi về màu: "Màu đen, màu vàng, mảng nâu đỏ này là tự nhiên hay có nhuộm, có phủ gì không?"
  • Xin xem giấy giám định bản gốc, đọc kỹ dòng tên đá và dòng xử lý; giấy của tiệm tự in khác giấy của phòng giám định độc lập.
  • Xin ghi vào hoá đơn: tên món, chất liệu nephrite, màu mô tả, khối lượng, kích thước, có xử lý hay không, điều kiện trả lại khi giám định khác mô tả.
  • Chụp ảnh món đồ dưới ánh sáng ban ngày ngay tại chỗ, cả mặt trước, mặt sau, cận các mảng màu, để sau này đối chiếu.

Đừng trả thêm tiền chỉ vì một cái tên màu nghe hiếm. Một món mặc ngọc hay hoàng ngọc được định giá cao phải có lý do nhìn thấy được: màu sạch, chất mịn, ánh dầu, chạm khéo, không nứt, không nhuộm. Nếu người bán không chỉ ra được những điều đó mà chỉ nhắc đi nhắc lại "sắc này hiếm lắm", bạn nên chậm lại.

Câu hỏi thường gặp

Mặc ngọc soi đèn không ra màu xanh có phải là giả không?

Không hẳn. Có loại mặc ngọc đen do khoáng li ti rải dày nên soi vẫn đen đặc, có loại đen do sắt cao thì soi mép ra xanh đậm. Soi đèn chỉ là một dấu hiệu; muốn chắc phải dựa vào giấy của phòng giám định độc lập.

Thanh ngọc và bạch ngọc khác nhau thế nào?

Cùng là nephrite, bạch ngọc gần như không lẫn sắt nên trắng, thanh ngọc có sắt ở mức vừa nên ngả xanh xám. Ranh giới giữa hai sắc không rõ, mỗi người bán gọi một kiểu, nên nên so trực tiếp các món cạnh nhau thay vì so tên.

Hoàng ngọc vàng rực có phải hàng hiếm giá trị không?

Nephrite vàng tự nhiên thường vàng nhạt, pha xanh hoặc xám. Món vàng rực, đều, ánh kính cần nghĩ tới serpentine, đá nhuộm hoặc thuỷ tinh. Trước khi tin đó là hoàng ngọc hiếm, nên xin giấy giám định ghi rõ tên đá và dòng xử lý.

Mảng nâu đỏ trên ngọc là tự nhiên hay nhuộm?

Màu nâu đỏ tự nhiên do oxit sắt thấm theo vân và khe, đậm nhạt không đều, ăn dần vào trong. Màu nhuộm thường nằm nông, đều, đọng thành chấm đậm ở lỗ và rãnh chạm. Soi kính lúp giúp nhận ra, còn chắc chắn thì cần giấy giám định.

Giấy giám định có ghi tên mặc ngọc hay thanh ngọc không?

Thường không. Giấy ghi tên đá là nephrite, kèm màu mô tả bằng từ thông dụng, khối lượng, kích thước và nhận xét xử lý. Tên mặc ngọc, thanh ngọc, hoàng ngọc là tên thương mại do người bán dùng.

Mặc ngọc có cần giữ gìn khác các loại ngọc khác không?

Về khoáng vật, mặc ngọc bền như nephrite các màu khác. Chỉ nên lưu ý mặt đen bóng dễ lộ vết xước và bụi hơn, nên cất riêng trong túi vải, lau bằng khăn mềm, tránh cọ với trang sức kim loại và đá cứng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138