NgocNgan.comNgọc Ngàn
Ngọc lục bảo và họ beryl

Ngọc lục bảo tổng hợp là gì: khác lục bảo tự nhiên ở đâu và vì sao không phải đồ giả

Ngọc lục bảo tổng hợp được nuôi thế nào, khác đá tự nhiên ở bao thể và vân lớn ra sao, vì sao nó không phải đồ giả, và tên gọi đúng phải ghi trên hoá đơn là gì.

Side light at eye level on two green emerald cut gems resting on natural linen, one slightly larger, a folding loupe lying open nearby, bright diffused daylight

Ngọc lục bảo tổng hợp là beryl xanh được nuôi trong phòng thí nghiệm, có cùng thành phần hoá học, cùng cấu trúc tinh thể và gần như cùng các chỉ số đo với lục bảo đào từ mỏ; nó không phải đồ giả, nhưng nó không phải đá tự nhiên và phải được gọi đúng tên khi bán. Khác biệt nằm ở những dấu vết rất nhỏ bên trong mà chỉ người giám định đọc ra chắc chắn.

Phần dưới đây kể hai cách nuôi lục bảo phổ biến, mỗi cách để lại dấu vết gì, bảng so sánh với đá tự nhiên, những mẹo sai hay được truyền nhau, và cách đọc chữ trên hoá đơn để biết mình đang mua thứ gì. Bài cũng nói khi nào chọn đá tổng hợp là một lựa chọn hợp lý, không có gì phải ngại.

Bốn chữ cần tách bạch: tự nhiên, tổng hợp, giả, xử lý

Rất nhiều nhầm lẫn khi mua đá xanh bắt đầu từ việc gộp mọi thứ không phải đá mỏ vào chữ "giả". Người trong nghề tách bốn nhóm. Đá tự nhiên là đá lớn lên trong lòng đất. Đá tổng hợp là cùng một khoáng vật, cùng thành phần, nhưng do con người nuôi. Đá giả là thứ chỉ trông giống: thuỷ tinh xanh, nhựa, hoặc một loại đá khác rẻ hơn. Đá xử lý là đá tự nhiên đã được tác động thêm, với lục bảo thường là tẩm dầu hay nhựa.

Lục bảo tổng hợp thuộc nhóm thứ hai. Nó cứng như lục bảo, nặng như lục bảo, đổi màu dưới các loại đèn như lục bảo. Vì vậy những mẹo kiểu "cạo thử", "cân thử" hay "soi đèn" gần như vô dụng trước nó. Đó cũng là lý do người bán thiếu trung thực thích nó: bán đá tổng hợp với giá đá tự nhiên khó bị phát hiện bằng mắt hơn bán thuỷ tinh.

Một trường hợp lai cũng cần biết: có đá tự nhiên nhạt màu được phủ thêm một lớp lục bảo tổng hợp mỏng bên ngoài, gọi là đá phủ lớp. Nhìn từ mặt bàn, cả viên trông xanh đều; chỉ khi soi kỹ từ cạnh mới thấy màu tập trung ở lớp ngoài. Đá loại này phải ghi rõ trên hoá đơn, không được gọi gọn là lục bảo.

Hai cách nuôi lục bảo và dấu vết mỗi cách để lại

Nuôi trong chất trợ dung nóng chảy. Nguyên liệu tạo beryl cùng chất tạo màu được hoà tan trong một hỗn hợp muối nóng chảy, rồi để nguội rất chậm cho tinh thể lớn lên trong nhiều tháng. Phần chất trợ dung bị nhốt lại trong đá tạo thành những tấm mờ như mạng nhện, như vân tay hay như khói cuộn. Một số viên có mảnh kim loại sáng, phẳng, vốn là mảnh bong ra từ nồi nuôi. Thấy mảnh kim loại hình lục giác sáng như gương thì gần như chắc là đá nuôi, nhưng phải để người giám định xác nhận.

Nuôi thuỷ nhiệt. Cách này mô phỏng điều kiện trong lòng đất: dung dịch nước nóng, áp suất cao trong một bình thép kín, tinh thể lớn dần trên một tấm mầm. Dấu vết đặc trưng là các đường vân lớn song song, có khi gấp khúc hình răng cưa hay chữ V lặp lại, và những bao thể nhọn đầu có một hạt nhỏ ở đỉnh, trông như chiếc đinh. Viên to đôi khi còn sót phần tấm mầm ở đáy.

Đá nuôi thường sạch hơn và màu đều hơn. Điều kiện nuôi được kiểm soát nên đá ít khe nứt, ít vườn, màu xanh đều từ cạnh này sang cạnh kia. Một viên cỡ lớn, sạch, xanh đều, ở mức giá không tương xứng là lý do đầu tiên để nghi đá nuôi, nhưng không phải bằng chứng.

Dấu vết đá tự nhiên ngược lại. Đá tự nhiên hay có bao thể nhiều pha, vảy mica, hạt pyrit, kim tinh thể, và khe nứt đã tẩm. Nếu bạn thấy khe tẩm dầu, đá thường là tự nhiên, vì đá nuôi ít khe nên hiếm khi cần tẩm. Dù vậy cũng có đá nuôi bị nứt và được tẩm, nên đây chỉ là gợi ý.

So sánh nhanh lục bảo tự nhiên và lục bảo tổng hợp

Bảng dưới đây giúp hiểu khác biệt. Cột "kiểm ở đâu" nói rõ cái gì bạn tự nhìn được, cái gì phải để phòng giám định.

Điểm soLục bảo tự nhiênLục bảo tổng hợpKiểm ở đâu
Thành phần, độ cứngBeryl, khoảng 7,5 đến 8 MohsGiống hệtKhông phân biệt được bằng cách này
Độ sạchHầu như luôn có vườnThường sạch hơn, có khi rất sạchKính lúp, chỉ là gợi ý
Dạng bao thểNhiều pha, mica, pyrit, kimMạng trợ dung, mảnh kim loại, bao thể hình đinhKính hiển vi của người giám định
Vân lớnÍt đều, không theo khuônSong song, răng cưa, chữ V lặp lạiKính hiển vi, ánh sáng phân cực
Khe tẩmRất phổ biếnÍt gặpKính lúp thấy khe, giám định thấy chất
Phát quang dưới đèn cực tímThường yếu hoặc khôngNhiều viên phát quang đỏ mạnh hơnPhòng giám định, không tự kết luận

Cách chắc chắn duy nhất là phòng giám định độc lập, nơi có kính hiển vi đá quý, máy quang phổ và người đọc quen các dấu vết trên. Với đá cỡ nhỏ gắn sẵn trên nhẫn, nhiều khi chính người giám định cũng cần tháo đá hoặc dùng máy chuyên dụng mới kết luận được.

Mẹo sai hay được truyền nhau về lục bảo nuôi

Những mẹo dưới đây có lý do để nghe hợp lý, nhưng không giúp phân biệt được đá nuôi với đá mỏ.

  • "Soi qua kính lọc màu mà thấy đỏ là thật." Kính lọc này giúp loại một số đá giả như thuỷ tinh, nhưng phần lớn đá nuôi cũng hiện đỏ, còn một số lục bảo tự nhiên ít crom lại không đỏ.
  • "Cân lên nặng tay là thật." Tỷ trọng hai loại chênh rất ít; chỉ cân thuỷ tĩnh chính xác với đá rời mới thấy, và kết quả cũng chỉ là một mảnh thông tin.
  • "Đá có vết là thật." Đá nuôi cũng có bao thể riêng, có viên còn có khe nứt. Vết chỉ có nghĩa khi đọc được nó là loại vết gì.
  • "Đá thật thì cạo không xước." Đá nuôi cứng y hệt; cạo còn làm hỏng chính viên đá của bạn và của người bán.
  • "Đá nuôi để lâu sẽ phai." Lục bảo tổng hợp bền màu không kém đá tự nhiên; chuyện phai, nếu có, đến từ chất tẩm hoặc từ đá không phải lục bảo.

Điểm chung của các mẹo trên là chúng tạo cảm giác an tâm giả. Nếu số tiền bỏ ra đủ lớn để bạn lo, số tiền đó đủ lớn để đem đá đi giám định trước khi trả hết.

Đọc chữ trên hoá đơn: tên gọi đúng và tên gọi lấp lửng

Đá tổng hợp bán sòng phẳng phải ghi rõ chữ "tổng hợp", hoặc "nuôi cấy trong phòng thí nghiệm", ngay cạnh tên đá và rõ ràng như chính tên đá. Những cách gọi lấp lửng cần cảnh giác: "lục bảo tạo tác", "lục bảo tái sinh", "lục bảo cao cấp", "lục bảo AAA", "lục bảo ngoại", hay chỉ ghi "đá xanh". Chúng không nói đá tự nhiên hay nuôi.

Với hàng mua từ nước ngoài, các chữ tiếng Anh hay gặp là "synthetic", "lab-grown", "lab-created", "created". Tất cả đều nghĩa là đá nuôi. Ngược lại, chữ "natural" mới là đá tự nhiên. Chữ "genuine" hay "real" nghe như đá thật, nhưng có người bán dùng cho cả đá nuôi với lý lẽ "nó là lục bảo thật về thành phần". Gặp chữ đó thì hỏi lại cho rõ.

Cách an toàn nhất là đề nghị người bán viết tay thêm một dòng trên hoá đơn: "Cam kết đá là ngọc lục bảo tự nhiên; nếu phòng giám định độc lập kết luận khác, tiệm hoàn lại toàn bộ tiền." Người bán đàng hoàng thường không ngại viết dòng đó.

Đem đá đi giám định: chuẩn bị gì và giấy sẽ ghi gì

Khi nghi một viên lục bảo là đá nuôi, giám định là cách duy nhất trả lời dứt khoát. Vài việc nhỏ làm trước giúp kết quả nhanh và rõ hơn.

  • Nếu đá đang gắn trên món đồ, hỏi trước nơi giám định có kiểm được đá đã gắn không. Đá rời cho kết quả đầy đủ hơn, nhưng tháo đá chỉ nên giao cho thợ quen đá màu.
  • Lau sạch bằng khăn mềm, không ngâm hoá chất, không đánh bóng trước khi đem đi; lớp bụi bám trên mặt không làm sai kết quả, còn hoá chất có thể làm đổi chất tẩm.
  • Mang theo hoá đơn, ảnh chụp lúc mua, và lời mô tả người bán đã đưa. Người giám định không cần chúng để kết luận, nhưng chúng giúp bạn đối chiếu sau đó.
  • Hỏi trước giấy sẽ ghi những mục nào: tên đá, tự nhiên hay tổng hợp, có tẩm hay không, mức tẩm, kích thước, trọng lượng, ảnh.
  • Khi nhận giấy, đọc kỹ dòng kết luận. Đá nuôi sẽ được ghi rõ là tổng hợp. Đá phủ lớp sẽ được ghi riêng. Nếu giấy ghi "beryl xanh" thay vì "ngọc lục bảo", đó là chuyện khác hẳn, liên quan đến cách gọi tên theo nguồn màu.
  • Giữ giấy cùng món đồ. Giấy chỉ có ý nghĩa với đúng viên đó; khi đá được tẩm lại hay gắn lại, nên hỏi nơi giám định có cần kiểm lại không.

Chi phí giám định nhỏ so với rủi ro trả tiền đá tự nhiên cho một viên đá nuôi. Với đá có giá trị lớn, nhiều người thoả thuận với người bán: trả một phần, đem đi giám định, rồi trả nốt.

Khi nào lục bảo tổng hợp là lựa chọn hợp lý

Đá nuôi không phải thứ hàng để tránh bằng mọi giá. Nó là lựa chọn tốt khi bạn muốn một viên xanh đều, ít vườn, cỡ lớn cho một món trang sức đeo vui, với chi phí thấp hơn nhiều. Nó cũng bền hơn trong đeo hằng ngày, vì ít khe nứt hơn và hiếm khi phải lo chuyện dầu khô.

Nhiều người chọn đá nuôi cho nhẫn đeo đi làm, cho món quà tốt nghiệp, hay để thay tạm viên đá tự nhiên quý hơn khi đi du lịch. Điều duy nhất cần là biết rõ mình đang mua gì, và trả đúng giá của thứ đó. Vấn đề chưa bao giờ nằm ở viên đá nuôi; nó nằm ở chỗ người mua không được nói.

Nếu món trang sức bạn đang giữ là đồ cũ trong nhà và giấy tờ không còn, đừng vội kết luận theo cảm giác. Đá nuôi đã có mặt trên thị trường từ khá lâu, nên đồ của mẹ hay của bà cũng có thể là đá nuôi. Một tờ giấy giám định trả lời câu hỏi đó gọn hơn mọi phỏng đoán.

Câu hỏi thường gặp

Ngọc lục bảo tổng hợp có phải là đá giả không?

Không. Đá tổng hợp có cùng thành phần và cấu trúc tinh thể với lục bảo tự nhiên, chỉ khác là do con người nuôi. Đá giả là thuỷ tinh, nhựa hay đá khác chỉ trông giống. Đá tổng hợp phải được ghi đúng tên khi bán.

Lục bảo tổng hợp có bền màu không?

Có. Màu của đá nuôi đến từ cùng nguyên tố tạo màu như đá tự nhiên nên bền tương đương. Thậm chí đá nuôi ít khe nên ít phải tẩm dầu, đỡ lo chuyện khô dầu theo thời gian.

Tự soi ở nhà có phân biệt được lục bảo tổng hợp không?

Gần như không chắc chắn được. Kính lúp có thể cho thấy vài dấu hiệu gợi ý như đá quá sạch hay vân lớn song song, nhưng kết luận cần kính hiển vi và máy của phòng giám định độc lập.

Kính lọc màu có phân biệt được lục bảo thật và nuôi không?

Không. Kính lọc màu giúp loại một số đá giả như thuỷ tinh xanh, nhưng phần lớn lục bảo nuôi cũng hiện màu đỏ dưới kính giống đá tự nhiên, còn một số đá tự nhiên lại không đỏ.

Chữ created emerald trên hoá đơn nghĩa là gì?

Nghĩa là lục bảo do con người tạo ra, tức đá tổng hợp. Các chữ synthetic, lab-grown, lab-created cũng mang nghĩa đó. Chỉ chữ natural mới chỉ đá tự nhiên.

Đồ trang sức cũ trong nhà có thể là lục bảo tổng hợp không?

Có thể. Lục bảo nuôi đã có trên thị trường từ khá lâu, nên đồ để lại từ nhiều năm trước cũng có thể là đá nuôi. Muốn biết chắc thì đem tới phòng giám định độc lập.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138