NgocNgan.comNgọc Ngàn
Ngọc lục bảo và họ beryl

Lục bảo ghép đôi, ghép ba và thuỷ tinh xanh: dấu hiệu nhận ra mà không làm hỏng đá

Đá ghép đôi, ghép ba và thuỷ tinh xanh hay được bán dưới tên lục bảo: chúng làm thế nào, đường ghép, bọt khí, cạnh mòn nhìn ở đâu, và giới hạn của phép soi tại nhà.

An older hand holding a vintage green stone ring sideways toward a bright window, the gem seen in profile, macro close-up, soft morning light, cream linen backdrop

Hàng giả lục bảo hay gặp nhất là thuỷ tinh xanh và đá ghép: hai hoặc ba mảnh dán lại, ở giữa có lớp keo hay lớp màu xanh; phần lớn chúng lộ ra qua đường ghép nhìn từ cạnh, bọt khí tròn, cạnh giác mòn và màu nằm không đúng chỗ. Những dấu hiệu này soi được bằng mắt và kính lúp, không cần cạo hay đốt.

Phần dưới đây kể đá ghép được làm thế nào, thuỷ tinh và nhựa giả lục bảo trông ra sao, bảng dấu hiệu theo từng loại, trình tự soi một chiếc nhẫn đá xanh cũ, vì sao kiểu gắn đáy kín cần cẩn trọng hơn, và khi nào chắc chắn phải nhờ người giám định.

Đá ghép được làm như thế nào

Đá ghép là cách làm một viên trông giống đá quý lớn từ những mảnh rẻ tiền hơn. Kiểu ghép đôi phổ biến với lục bảo có ba dạng. Dạng thứ nhất: phần trên là một lớp beryl tự nhiên nhạt màu hoặc lục bảo chất lượng thấp, phần dưới là thuỷ tinh xanh, dán lại bằng keo. Dạng thứ hai: hai mảnh thạch anh hay beryl không màu, kẹp giữa một lớp keo xanh, thường được gọi là kiểu "hàn"; từ trên nhìn xuống cả viên xanh đều, nhưng đá thật ra không có màu. Dạng thứ ba: một lát ngọc hồng lựu mỏng gắn lên trên một khối thuỷ tinh xanh.

Ghép ba thì thêm một lớp nữa, ví dụ hai lớp đá không màu và một lớp xanh ở giữa, hoặc một lớp opal, lớp lục bảo mỏng với lớp đế. Mục đích luôn là: phần nhìn thấy đầu tiên, tức mặt bàn và phần trên, là thứ cứng và trông như đá thật, còn màu đến từ lớp rẻ tiền phía dưới.

Đá ghép không tự nó là hàng gian. Trong trang sức thời trang, đá ghép được bán công khai với tên của nó. Gian là khi nó được bán như lục bảo nguyên khối.

Dấu hiệu theo từng loại hàng giả lục bảo

Bảng dưới đây gom các dấu hiệu nhìn được bằng mắt thường và kính lúp 10x. Không dấu hiệu nào đủ để kết luận một mình; thấy hai, ba dấu hiệu cùng chỉ một hướng thì nên đem giám định.

LoạiDấu hiệu nhìn đượcChỗ nên nhìn
Ghép đôi, kẹp keo xanhĐường ghép thẳng chạy quanh viên, màu xanh dồn ở một lớp mỏngNhìn ngang ở vành đá
Ghép có lát hồng lựuVòng ánh đỏ hiện quanh viên khi úp mặt đá xuống giấy trắngÚp đá rời trên tờ giấy trắng
Ghép nói chungBọt khí dẹt nằm trên một mặt phẳng, ánh mặt trên và dưới khác nhauKính lúp, soi qua vành
Thuỷ tinh xanhBọt khí tròn, vân cuộn như mật ong, cạnh giác tròn, mòn, xướcKính lúp ở mặt bàn và cạnh
Thuỷ tinh đúc khuônMặt giác hơi lõm, đường khuôn ở vành, góc không sắcNhìn nghiêng dưới ánh đèn
NhựaNhẹ, ấm tay, mặt dễ xước, cạnh mềmCầm, nhìn cạnh
Thạch anh nứt nhuộmMàu xanh đậm dồn vào các đường nứt như mạng nhệnKính lúp, soi xuyên đèn

Phép úp đá lên giấy trắng chỉ làm được với đá rời, và chỉ nói lên kiểu ghép có lát hồng lựu. Không thấy vòng đỏ không có nghĩa đá nguyên khối.

Soi một chiếc nhẫn đá xanh cũ theo trình tự

Nhiều người mang tới tiệm một chiếc nhẫn của mẹ hay của bà và hỏi "đây có phải lục bảo không". Trước khi đem đi, bạn có thể tự xem theo thứ tự sau để biết hỏi gì.

  1. Lau nhẫn bằng khăn mềm, đứng gần cửa sổ ban ngày. Không dùng nước rửa hay dung môi gì.
  2. Nhìn kiểu gắn: đá có lộ đáy qua mặt sau không, hay bị bọc kín bằng kim loại. Ghi lại.
  3. Xoay nhẫn để nhìn ngang vành đá. Tìm một đường mảnh chạy quanh viên, nơi màu hoặc độ bóng đổi đột ngột.
  4. Dùng kính lúp soi mặt bàn: xước li ti, cạnh giác tròn và mòn là dấu hiệu của chất mềm như thuỷ tinh hay nhựa. Lục bảo cứng hơn nhiều, cạnh thường sắc dù có thể mẻ.
  5. Soi vào trong: bọt khí tròn như hạt tiêu, vân cuộn thì nghiêng về thuỷ tinh. Đám vườn, khe tẩm, vảy nhỏ thì nghiêng về đá tự nhiên.
  6. Soi xuyên đèn pin nếu đáy hở: màu xanh dồn thành một lớp mỏng nằm ngang là dấu hiệu ghép.
  7. Ghi tất cả bằng lời và ảnh. Đem tới người giám định cùng những ghi chép đó.

Không làm: không cạo đá bằng dao hay vào kính, không hơ lửa, không ngâm nước nóng hay dung môi để "xem có tróc lớp không". Keo trong đá ghép sợ nhiệt và dung môi, nhưng lục bảo thật tẩm dầu cũng sợ y như vậy. Phép thử phá huỷ có thể làm hỏng chính món đồ bạn đang muốn giữ.

Vì sao kiểu gắn đáy kín cần cẩn trọng hơn

Ở trang sức cũ, nhiều viên đá màu được gắn trong ổ kim loại bọc kín mặt sau. Kiểu gắn này có lý do chính đáng: thời xưa người thợ hay lót một tấm lá kim loại mỏng dưới đá để đá sáng hơn, và đáy kín giữ đá chắc. Nhưng nó cũng che mất mọi dấu hiệu ở đáy và vành, đúng chỗ đường ghép hay lộ ra.

Khi gặp đá đáy kín, bạn chỉ còn nhìn được mặt trên. Lớp trên của đá ghép thường là chất cứng, có khi là beryl thật, nên mặt trên trông rất ổn. Nếu dưới đáy có lót giấy màu hay lá kim loại xanh, màu của cả viên có thể chủ yếu đến từ lớp lót đó.

Với món đồ như vậy, phép soi tại nhà nói được rất ít. Người giám định có thể soi bằng các nguồn sáng và dụng cụ khác mà không cần tháo đá, nhưng đôi khi họ cũng sẽ đề nghị tháo để kết luận chắc. Tháo đá ra rồi gắn lại là việc phải giao cho người thợ có kinh nghiệm với đá màu, và chỉ nên làm khi bạn thật sự cần biết, chẳng hạn trước khi bán hoặc chia đồ.

Thuỷ tinh xanh: những chỗ nó lộ ra

Bọt khí tròn. Thuỷ tinh được nấu chảy rồi đổ khuôn, không khí bị nhốt lại thành bọt tròn hoặc bầu dục, có khi kéo dài như giọt nước. Lục bảo tự nhiên không có bọt kiểu đó.

Vân cuộn. Khi thuỷ tinh nguội, chỗ đậm chỗ nhạt tạo thành những vệt cong uốn như mật ong khuấy. Vân lớn của đá tinh thể thì thẳng, theo hướng tinh thể.

Cạnh mòn, xước. Thuỷ tinh mềm hơn lục bảo, nên đeo vài năm là mặt bàn có xước li ti, cạnh giác tròn đi. Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất trên đồ cũ.

Màu quá đều, quá trong ở cỡ lớn. Một viên to bằng móng tay, xanh như kẹo, trong veo, không một vết, gắn trên kim loại rẻ tiền: khả năng cao là thuỷ tinh.

Cảm giác ấm tay nhanh. Thuỷ tinh và nhựa ấm lên nhanh hơn đá tinh thể khi nắm trong tay. Đây là dấu hiệu yếu, chỉ có nghĩa với đá rời cỡ lớn, không dùng để kết luận.

Câu nên hỏi người bán khi mua đá xanh trông như lục bảo

Phần lớn hàng ghép và thuỷ tinh được bán công khai, đúng tên, ở các quầy trang sức thời trang. Rắc rối chỉ đến khi tên gọi bị bỏ lửng. Mấy câu dưới đây giúp bạn biết ngay mình đang cầm thứ gì.

  • "Viên này là đá nguyên khối hay đá ghép?" Câu hỏi thẳng, người bán đàng hoàng sẽ trả lời thẳng.
  • "Đá là lục bảo tự nhiên, lục bảo tổng hợp, hay thuỷ tinh?" Ba khả năng, ba mức giá rất khác nhau; câu trả lời phải là một trong ba, không phải "đá xanh cao cấp".
  • "Tiệm có cho soi bằng kính lúp không?" Người bán có hàng thật thường đưa kính cho bạn trước khi bạn kịp hỏi.
  • "Vì sao ổ đá bọc kín đáy?" Câu trả lời có thể rất bình thường, nhưng bạn nên được nghe nó.
  • "Nếu giám định ra đá ghép hay thuỷ tinh, tiệm xử lý thế nào?"

Trên hoá đơn nên có tên đá đầy đủ, chữ "nguyên khối" nếu người bán khẳng định như vậy, kích thước, chất liệu kim loại, và cam kết hoàn tiền nếu giám định khác. Với món mua ở chợ du lịch mà người bán không viết hoá đơn, nên coi đó là đồ trang sức thời trang và trả tiền tương xứng, đừng mua với kỳ vọng của đá quý.

Mẹo dân gian sai về lục bảo giả

Mẹo đầu tiên hay nghe là "đá thật đốt không cháy, không đổi màu". Đốt đá làm hỏng chất tẩm của lục bảo thật, có thể làm nứt cả viên, và làm cháy kim loại xung quanh. Thuỷ tinh cũng không cháy. Phép thử này vừa nguy hiểm vừa không cho biết gì.

Mẹo thứ hai là "cạo vào kính không xước là thật". Lục bảo cứng hơn kính nên có thể cạo được kính, nhưng thạch anh, nhiều loại đá ghép có mặt trên cứng, và cả lục bảo tổng hợp cũng làm được vậy. Trong khi đó lục bảo vốn nhiều khe, cạo mạnh có thể làm mẻ góc. Đây là cái giá quá đắt cho một phép thử không phân biệt được gì.

Mẹo thứ ba là "chạm lưỡi thấy lạnh là đá thật". Cảm giác lạnh phụ thuộc kích thước, nhiệt độ phòng, và việc đá đã gắn lên kim loại hay chưa. Với một viên nhỏ trên nhẫn, kim loại mới là thứ tạo cảm giác lạnh.

Mẹo thứ tư là "nhìn qua đá thấy chữ nhoè là thật". Phép này đôi khi dùng để nhận ra đá có chiết suất cao, nhưng lục bảo và thuỷ tinh có chiết suất khá gần nhau nên nó không giúp tách hai thứ đó. Cách đáng tin vẫn là kính lúp cho các dấu hiệu nêu ở trên, rồi giám định khi cần.

Câu hỏi thường gặp

Lục bảo ghép đôi có giá trị không?

Đá ghép có giá trị như một món trang sức thời trang, thấp hơn nhiều so với lục bảo nguyên khối cùng kích thước. Nó không có lỗi gì nếu được bán đúng tên; chỉ là gian khi bị bán như lục bảo tự nhiên nguyên viên.

Làm sao nhìn ra đường ghép trên đá đã gắn nhẫn?

Xoay nhẫn để nhìn ngang vành đá dưới ánh sáng tốt, dùng kính lúp tìm một đường mảnh chạy quanh viên nơi màu hay độ bóng đổi đột ngột. Nếu ổ đá bọc kín đáy thì thường không nhìn thấy, cần người giám định.

Thử thả đá vào nước nóng để xem có tách lớp không được không?

Không nên. Nước nóng và dung môi làm hỏng keo của đá ghép, nhưng cũng làm hỏng chất tẩm của lục bảo thật. Phép thử đó có thể huỷ món đồ bạn đang muốn giữ. Hãy dùng phép soi và giám định.

Thuỷ tinh xanh có giống hệt lục bảo không?

Nhìn lướt có thể giống, nhưng thuỷ tinh hay có bọt khí tròn, vân cuộn, cạnh giác mòn và xước sau một thời gian đeo. Lục bảo cứng hơn, cạnh sắc hơn và có vườn bao thể kiểu khác.

Đá xanh có vết nứt như mạng nhện có phải lục bảo không?

Chưa chắc. Thạch anh bị làm nứt rồi nhuộm xanh có màu dồn đậm vào các đường nứt như mạng nhện. Lục bảo thật có khe, nhưng màu nằm trong thân đá chứ không dồn theo đường nứt.

Nhẫn đá xanh của bà nên đem đi đâu để biết thật giả?

Nên đem tới phòng giám định độc lập hoặc trung tâm kiểm định có công nhận. Mang theo ảnh và ghi chép bạn đã soi, và hỏi trước họ có cần tháo đá hay không trước khi đồng ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138