NgocNgan.comNgọc Ngàn
Đeo, làm sạch và bảo quản ngọc

Làm sạch trang sức ngọc tại nhà theo từng loại: nước ấm, khăn mềm và thứ cấm dùng

Cách làm sạch từng loại ngọc tại nhà: đá cứng rửa nước ấm, đá mềm và hữu cơ chỉ lau, đá xốp không ngâm. Bảng loại nào cấm máy siêu âm, hơi nước, nước sôi.

Top-down flat lay of a small glass bowl of water, a soft baby toothbrush, a folded microfiber cloth and a green stone ring on a light oak tray, bright diffused daylight

Phần lớn trang sức ngọc chỉ cần nước ấm (không nóng), vài giọt xà phòng dịu, bàn chải lông thật mềm và khăn mềm; nhưng đá mềm, đá hữu cơ như ngọc trai, hổ phách, san hô thì chỉ lau ẩm chứ không ngâm, còn đá xốp hoặc đã xử lý như opal, ngọc lam, lục bảo tẩm dầu thì không ngâm lâu và tuyệt đối không cho vào máy siêu âm hay hơi nước.

Cái khó không nằm ở kỹ thuật mà ở chỗ một hộp trang sức gia đình thường có đủ mọi loại đá, và cách rửa đúng với loại này lại làm hỏng loại kia. Bài này chia ngọc thành ba nhóm theo cách làm sạch, đưa ra bảng những thiết bị và chất không được dùng cho từng loại, liệt kê những thứ trong nhà mà người ta hay tin là rửa trang sức tốt nhưng thật ra hại đá, và nói rõ khi nào nên đem món đồ ra tiệm thay vì tự làm.

Bộ đồ nghề đủ dùng cho mọi loại ngọc

Không cần mua dung dịch chuyên dụng. Bộ đồ nghề này dùng chung cho cả hộp trang sức, chỉ khác nhau ở cách dùng:

  • Hai bát nước: một bát nước ấm vừa tay (nhúng ngón tay vào thấy dễ chịu, không thấy nóng) pha một hai giọt xà phòng rửa tay dịu không mùi, một bát nước sạch để tráng. Tránh tráng thẳng dưới vòi khi chưa bịt lỗ thoát nước bồn rửa.
  • Bàn chải lông thật mềm: loại bàn chải đánh răng trẻ em hoặc cọ trang điểm sạch. Bàn chải người lớn loại cứng làm xước đá mềm và kéo chấu.
  • Khăn sợi nhỏ không xơ hoặc vải cotton cũ đã giặt nhiều lần: một chiếc để lau ẩm, một chiếc để thấm khô. Không dùng khăn giấy vì sợi giấy thô và để lại xơ trong chấu.
  • Tăm bông để lau khe giữa đá và ổ, nhất là mặt sau viên đá nơi ghét tích tụ.
  • Một chiếc khăn trải gấp đôi đặt dưới chỗ làm, để đá có rơi cũng không lăn đi và không va xuống mặt đá cứng.

Làm trên bàn, không làm trên bồn rửa. Một viên đá lỏng chấu rơi vào lỗ thoát nước là chuyện rất khó lấy lại. Trước khi rửa, nhìn qua các chấu và dây xâu: nếu thấy đá lung lay hoặc dây sờn thì gác việc rửa lại, mang đi sửa trước.

Quy trình năm bước cho đá cứng, không xốp, không xử lý

Áp dụng cho nephrite, thạch anh không nhuộm, mã não tự nhiên, chalcedony, garnet, tourmaline, spinel, aquamarine, topaz (rửa nhẹ tay vì cát khai), peridot. Nếu không chắc đá có được xử lý hay không, chuyển sang cách của nhóm đá xốp ở mục sau cho an toàn.

  1. Ngâm món đồ trong bát nước ấm pha xà phòng khoảng vài phút để lớp ghét, kem dưỡng mềm ra. Không ngâm qua đêm.
  2. Dùng bàn chải mềm chải nhẹ mặt sau viên đá và quanh chấu, nơi ghét bám nhiều nhất; mặt trước chỉ cần lướt qua.
  3. Dùng tăm bông lau khe giữa đá và ổ, rồi nhúng món đồ sang bát nước sạch để tráng hết xà phòng. Xà phòng còn sót sẽ thành lớp màng mờ.
  4. Thấm khô bằng khăn mềm, ấn nhẹ chứ không chà mạnh. Để món đồ nằm trên khăn khô thêm một lúc cho khe chấu khô hẳn.
  5. Soi lại dưới đèn: đá trong thì phải sáng, có lửa; nếu còn mờ ở đáy đá thì lặp lại bước hai, không tăng nhiệt độ nước, không đổi sang chất mạnh hơn.

Đá cứng cũng không nên chịu sốc nhiệt: không lấy từ nước ấm thả ngay vào nước lạnh, không rửa xong đem phơi nắng hay hong trước quạt sưởi. Một chiếc vòng nephrite rửa theo cách này vài tháng một lần là đủ giữ bóng nhiều năm.

Ngọc trai, hổ phách, san hô, xà cừ: lau, không ngâm

Vì sao không ngâm. Bốn loại này mềm, có gốc hữu cơ hoặc cacbonat, và thường được xâu bằng dây hoặc gắn bằng keo. Ngâm nước làm dây giãn và lâu khô, nước đọng trong lỗ khoan làm mục dây từ bên trong; keo bông tai yếu đi. Xà phòng ngấm vào lớp xà cừ làm mất ánh.

Cách làm đúng. Sau mỗi lần đeo, lau từng hạt bằng khăn mềm hơi ẩm (vắt thật khô), rồi lau lại bằng khăn khô. Như vậy mồ hôi và mỹ phẩm không kịp bám. Khi thật bẩn, nhúng khăn vào nước có một giọt xà phòng dịu, lau, rồi lau lại bằng khăn nhúng nước sạch, cuối cùng thấm khô.

Chuỗi hạt phải phơi phẳng. Sau khi lau ẩm, đặt chuỗi nằm phẳng trên khăn khô cho tới khi dây khô hẳn, thường mất vài giờ. Không treo chuỗi ẩm, vì sức nặng các hạt kéo dây giãn ra, khoảng giữa các nút rộng dần.

Hổ phách cẩn thận hơn nữa. Hổ phách mềm và rất sợ cồn, dầu thơm, nước tẩy. Lau ẩm bằng nước sạch là đủ; muốn bóng lại thì lau khô bằng vải cotton mềm. Không dùng bất cứ loại khăn lau kính, khăn ướt có cồn nào.

San hô và xà cừ. Hai loại này phản ứng với axit nhẹ. Lau bằng nước sạch, không dùng giấm, chanh hay bất cứ thứ "tẩy cặn" nào. Nếu là san hô cổ trong hộp đồ gia đình, chỉ lau khô và hỏi người giám định trước khi làm gì thêm.

Opal, ngọc lam, lapis, lục bảo tẩm dầu, mã não nhuộm: nhẹ và nhanh

Nhóm này cứng vừa phải nhưng có điểm yếu riêng: chứa nước, xốp, hoặc đã được tẩm, nhuộm, ghép. Nguyên tắc chung là nước ấm vừa, thời gian ngắn, không xà phòng mạnh, không ngâm.

Opal: opal nguyên khối có thể nhúng nhanh vào nước ấm, chải nhẹ, tráng, lau khô. Nhưng opal ghép đôi, ghép ba (một lát opal mỏng dán lên nền đá tối, có khi phủ chỏm thạch anh) thì không được ngâm, vì nước len vào lớp keo làm mờ, tách lớp. Nếu không biết món opal của mình là nguyên khối hay ghép, cứ coi là ghép: chỉ lau bằng khăn ẩm rồi lau khô.

Ngọc lam và lapis: lau bằng khăn ẩm nước sạch, lau khô ngay. Không xà phòng, không ngâm, vì đá xốp ngấm cả xà phòng lẫn chất bẩn hoà trong nước. Lapis thường được tẩm sáp để bóng; sáp không chịu được nước nóng và dung môi.

Lục bảo: hầu như viên nào cũng đã được tẩm dầu hoặc nhựa lấp khe nứt. Rửa bằng nước ấm vừa với một chút xà phòng dịu, chải rất nhẹ quanh chấu, tráng và lau khô, làm nhanh. Không dùng nước nóng, không dùng dung môi, không siêu âm, không hơi nước.

Mã não và thạch anh nhuộm: phần lớn mã não màu xanh lá rực, xanh dương, hồng đậm trên thị trường là nhuộm. Nước ấm và xà phòng nhẹ thì không sao, nhưng không ngâm lâu, không dùng chất tẩy, và để khô trong bóng râm.

Máy siêu âm, hơi nước, nước sôi: loại nào cấm

Máy rửa siêu âm dùng rung động tạo bọt khí li ti đập vào bề mặt; máy hơi nước phun hơi nóng áp lực. Cả hai làm sạch rất tốt đá cứng không có khe nứt, nhưng là thảm hoạ với đá có khe nứt, có chất tẩm, có lớp ghép hoặc nhạy nhiệt.

Loại ngọcMáy siêu âmHơi nướcNước nóng
Ngọc trai, xà cừ, san hôCấmCấmCấm
Hổ pháchCấmCấmCấm
Opal (mọi loại)CấmCấmCấm
Ngọc lam, lapis, malachiteCấmCấmCấm
Lục bảoCấmCấmCấm
Đá mặt trăng, labradoriteKhông nênKhông nênTránh
Topaz, peridotKhông nênKhông nênTránh
Tourmaline, aquamarineChỉ khi đá sạch khe nứt và thợ đồng ýKhông nênTránh
Mã não, thạch anh nhuộmKhông nênKhông nênTránh
Nephrite, thạch anh không xử lý, garnet, spinelThường được, nếu chấu chắcThường đượcẤm vừa

Ngay cả với đá chịu được, máy siêu âm vẫn có thể làm lỏng đá trong chấu đã mòn. Máy siêu âm loại nhỏ bán dùng trong gia đình hay được quảng cáo là "rửa mọi loại trang sức"; với hộp trang sức có ngọc thì câu đó không đúng. Nếu không chắc, chọn cách tay.

Những thứ trong nhà không nên dùng để rửa ngọc

Mạng xã hội lan truyền nhiều mẹo rửa trang sức bằng đồ trong bếp. Phần lớn được nghĩ ra cho vàng bạc, và hại ngọc:

  • Kem đánh răng: có hạt mài. Mài sạch bạc thì được, mài lên ngọc trai, opal, hổ phách là để lại xước và mờ.
  • Muối nở, bột baking soda: cũng là hạt mài, lại có tính kiềm nhẹ. Không dùng cho đá mềm, đá xốp.
  • Giấm, nước chanh: axit, ăn mòn ngọc trai, san hô, xà cừ, malachite, rhodochrosite; làm ngọc lam đổi màu.
  • Nước rửa kính có amoniac, nước tẩy bồn, javel: hại dây, hại keo, hại đá xốp và lớp xà cừ.
  • Cồn, nước rửa tay khô, khăn ướt có cồn: hại hổ phách, lôi dầu ra khỏi lục bảo, làm ngọc trai mất ánh.
  • Dầu ăn, dầu dừa để "dưỡng ngọc": đá xốp ngấm dầu và đổi màu, đá trong bị một lớp màng hút bụi. Không có loại ngọc trang sức nào cần dưỡng bằng dầu ở nhà.

Một nguyên tắc dễ nhớ: chất gì làm sạch bạc nhanh thì gần như chắc chắn hại ngọc. Nếu một mẹo hứa "sáng bóng như mới chỉ sau một phút", hãy nghi ngờ nó.

Khi nào nên đem ra tiệm thay vì tự làm

Có những tình huống làm sạch tại nhà không giải quyết được, và cố làm sẽ hỏng thêm. Thứ nhất là khi đá lung lay, chấu cong, dây sờn: rửa vào lúc này dễ làm rơi đá hoặc đứt chuỗi. Thứ hai là khi lớp ghét đã cứng thành vảy trong khe ổ sau nhiều năm không rửa, nhất là trên nhẫn cũ của bà, của mẹ. Thợ có dụng cụ nhỏ và đèn soi để gỡ mà không cạy đá.

Thứ ba là khi món đồ mờ không phải vì bẩn mà vì mòn: mặt đá có vô số vết xước nhỏ, cạnh giác tròn đi. Rửa bao nhiêu cũng không sáng lại; đó là việc của đánh bóng, sẽ nói ở bài riêng. Thứ tư là khi bạn không biết đá là gì, có được xử lý hay không. Một lần nhờ người giám định hoặc thợ có kinh nghiệm xem giúp đáng giá hơn một lần đoán rồi rửa sai.

Khi gửi tiệm, nói rõ: "Món này có ngọc trai, có opal, đừng cho vào máy siêu âm hay hơi nước." Nhiều tiệm có quy trình rửa chung cho trang sức vàng gắn đá và cho tất cả vào máy; câu dặn trước là để bảo vệ đồ của mình. Nhận lại thì soi dưới đèn, đếm chấu, xem đá có còn chặt không ngay tại quầy.

Với đồ thường đeo, nhịp chăm sóc hợp lý là lau mỗi lần tháo, rửa nhẹ tại nhà vài tháng một lần với đá cứng, và kiểm tra ở tiệm khoảng mỗi năm một lần.

Câu hỏi thường gặp

Có thể rửa nhẫn ngọc lam bằng nước xà phòng không?

Không nên. Ngọc lam xốp nên ngấm cả xà phòng lẫn chất bẩn hoà trong nước, lâu dần đổi màu. Chỉ lau bằng khăn mềm hơi ẩm nước sạch rồi lau khô ngay; khe chấu thì dùng tăm bông ẩm.

Máy rửa siêu âm có dùng cho ngọc trai được không?

Không. Rung động và bọt khí làm hại lớp xà cừ, làm lỏng hạt khỏi keo và chốt, nước còn làm hại dây xâu. Ngọc trai chỉ nên lau bằng khăn mềm hơi ẩm, rồi lau khô và để nằm phẳng cho khô dây.

Kem đánh răng làm sáng nhẫn bạc, có dùng cho nhẫn đá được không?

Không nên. Kem đánh răng có hạt mài, làm xước mặt các loại đá mềm như ngọc trai, hổ phách, opal, ngọc lam, và để lại cặn trong chấu. Với nhẫn bạc gắn đá, làm sạch phần bạc riêng và tránh để kem chạm vào đá.

Bao lâu nên làm sạch trang sức ngọc một lần?

Lau bằng khăn mềm mỗi lần tháo ra là thói quen quan trọng nhất. Đá cứng có thể rửa nhẹ bằng nước ấm và xà phòng dịu vài tháng một lần tuỳ tần suất đeo. Đá mềm và đá xốp thì chỉ lau ẩm, và nhờ tiệm kiểm tra khoảng mỗi năm một lần.

Hổ phách bị mờ thì lau bằng gì cho sáng lại?

Lau bằng khăn cotton mềm hơi ẩm nước sạch, rồi lau khô và miết nhẹ bằng vải khô. Không dùng cồn, nước hoa, dầu hay khăn ướt có cồn. Nếu mặt hổ phách mờ vì xước hoặc rạn li ti thì lau không hết, cần thợ đánh bóng.

Không biết đá trên nhẫn là loại gì thì rửa thế nào?

Cứ coi như đá mềm và xốp: chỉ lau bằng khăn hơi ẩm nước sạch, dùng tăm bông cho khe chấu, lau khô ngay, không ngâm, không xà phòng mạnh, không máy siêu âm. Sau đó nhờ người có chuyên môn xem để biết đúng loại đá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138