NgocNgan.comNgọc Ngàn
Đeo, làm sạch và bảo quản ngọc

Chuỗi hạt đá bị giãn, sắp đứt: kiểm dây và khi nào xâu lại vòng mã não, ngọc lam

Vòng chun giãn, dây cước mòn ở lỗ khoan, dây lụa bẩn ở nút: dấu hiệu chuỗi hạt đá sắp đứt, cách tự kiểm năm phút, chọn dây khi xâu lại và giữ đủ hạt khi gửi thợ.

A jeweler's fingers restringing a bracelet of polished agate and turquoise beads on a beading mat, loose beads in a shallow dish, macro close-up, bright diffused daylight

Một chuỗi hạt đá cần xâu lại khi thấy một trong các dấu hiệu: vòng chun không còn ôm tay, khoảng hở giữa các hạt rộng ra, dây lộ sờn hoặc xơ ở miệng lỗ khoan, nút dây bẩn sẫm màu, hoặc khoá lỏng. Chun co giãn thường cần thay sớm nhất; dây cáp bọc nylon và dây lụa thắt nút bền hơn, nhưng cũng không vĩnh viễn, tuỳ tần suất đeo và độ nặng của hạt.

Hạt mã não, thạch anh, ngọc lam, hổ phách, lapis có độ bền rất khác nhau, nhưng chuỗi hạt nào cũng có chung một điểm yếu là sợi dây. Đá thì còn đó hàng chục năm, dây thì không. Bài này đi qua các kiểu xâu hạt và tuổi thọ của từng kiểu, những dấu hiệu dây sắp đứt, cách tự kiểm tra trong năm phút, cách đeo vòng chun cho bền, nói gì với thợ khi đem đi xâu lại và làm gì khi chuỗi đứt giữa đường. Riêng chuyện xâu lại chuỗi ngọc trai có bài riêng trong mục ngọc trai.

Các kiểu xâu hạt đá và tuổi thọ từng kiểu

Mỗi kiểu xâu có điểm mạnh và kiểu hỏng riêng. Khi cầm một chuỗi hạt, việc đầu tiên là nhận ra nó được xâu bằng gì.

Kiểu xâuHay gặp ởĐiểm mạnhKiểu hỏng hay gặp
Chun co giãnVòng tay hạt tròn, vòng đeo hằng ngàyKhông cần khoá, đeo tháo nhanhGiãn mỏi, chùng, lão hoá vì nhiệt và mỹ phẩm, đứt đột ngột
Dây cước, dây nylon trongVòng hạt rẻ, chuỗi hạt nhỏRẻ, mảnh, gần như vô hìnhBị mép lỗ khoan cứa mòn, giòn theo thời gian
Dây cáp bọc nylon (lõi thép xoắn)Chuỗi hạt nặng, hạt lỗ sắcKhó đứt, chịu được mép lỗ thôGập gãy nếu bị bẻ góc nhọn, chuỗi hơi cứng
Dây lụa hoặc dây sợi tổng hợp thắt nútChuỗi hạt đẹp, hổ phách, ngọc lam, lapisMềm, rủ đẹp; đứt chỉ rơi một hạt nhờ nútGiãn, bẩn, mục ở nút; cần xâu lại định kỳ
Dây da, dây sápMặt dây đơn, vòng phong cáchChắc, thoải máiThấm mồ hôi, khô cứng, nứt

Nhìn ở khoá: dây lụa thường có đoạn đầu bọc trong ống lò xo nhỏ trước khi nối vào khoá; dây cáp bọc nylon được kẹp bằng hạt bóp kim loại. Vòng chun thì không có khoá, nút thắt giấu trong lỗ một hạt.

Dấu hiệu dây sắp đứt

Phần lớn chuỗi hạt đứt không hề bất ngờ; nó đã báo trước nhiều tuần mà người đeo không để ý. Những dấu hiệu nên nhìn:

  • Vòng chun không còn ôm tay, đeo vào thấy lỏng hơn trước, các hạt không sát nhau mà để lộ đoạn chun giữa hạt.
  • Dây lộ ra ở miệng lỗ khoan có xơ, có sợi tưa, nhất là ở hai hạt gần khoá, nơi chịu lực kéo nhiều nhất mỗi lần đeo tháo.
  • Nút dây lụa sẫm màu, cứng, bóng nhờn: dây đã ngấm mồ hôi và mỹ phẩm, sợi trong nút đang mục.
  • Chuỗi dài ra so với trước, hoặc các hạt xoay lắc tự do trên dây có nút, khoảng hở giữa nút và hạt rộng.
  • Đầu dây ở khoá bị gập thành góc nhọn với dây cáp bọc nylon; chỗ gập là nơi lõi thép sẽ gãy.
  • Có tiếng lạo xạo khi lắc nhẹ, hạt chạm hạt mạnh hơn bình thường do dây đã giãn.

Khi thấy một dấu hiệu, ngưng đeo chuỗi đó cho tới khi xâu lại. Chuỗi đứt ở nhà thì nhặt lại đủ hạt; chuỗi đứt giữa phố, trên xe buýt, ngoài bãi biển thì gần như chắc chắn mất vài hạt.

Tự kiểm tra năm phút

Làm trên bàn có trải khăn sáng màu, dưới ánh sáng tốt, có kính lúp càng tốt:

  1. Đặt chuỗi nằm thẳng trên khăn, nhìn xem các hạt có đều nhau, khoảng hở có đều không; chỗ nào khoảng hở lớn bất thường là chỗ dây đã giãn hoặc mòn.
  2. Cầm hai đầu, kéo rất nhẹ, không giật, để thấy dây có giãn thêm không; dây chun còn tốt sẽ co lại ngay khi thả.
  3. Soi bằng kính lúp ở miệng lỗ khoan của vài hạt, nhất là gần khoá và ở giữa chuỗi, tìm sợi tưa, xơ.
  4. Xem khoá: lò xo còn bật, chốt còn ăn khớp, hạt bóp kẹp dây còn chặt, không có vết nứt.
  5. Ghi lại tình trạng: chuỗi nào ổn, chuỗi nào cần xâu lại trong năm. Một cuốn sổ nhỏ hay ghi chú trong điện thoại là đủ.

Với vòng chun đeo hằng ngày, kiểm tra vài tháng một lần. Với chuỗi dây lụa thắt nút đeo thường xuyên, nhiều người làm nghề khuyên xâu lại sau khoảng một đến hai năm; chuỗi ít đeo có thể lâu hơn, nhưng dây lụa vẫn yếu đi theo thời gian dù không đeo.

Vòng chun: vì sao chóng giãn và đeo thế nào cho bền

Chun co giãn là vật liệu đàn hồi; mỗi lần kéo căng nó mỏi đi một chút, và nhiệt, kem dưỡng, nước hoa, mồ hôi làm nó lão hoá nhanh hơn. Vòng hạt đá thì nặng hơn vòng nhựa nhiều, mỗi lần đeo tháo chun phải căng ra đủ rộng để lọt qua bàn tay, rồi chịu sức nặng của cả vòng hạt suốt ngày.

Cách đeo đúng là cuộn vòng qua bàn tay: đặt vòng lên các đầu ngón tay, khép ngón tay lại thành hình nón, rồi lăn vòng qua mu bàn tay, thay vì kéo hai bên vòng ra cho rộng. Tháo cũng lăn ngược lại. Cách này làm chun căng ít hơn hẳn.

Tránh để vòng chun dưới nắng, trên bàn gần cửa sổ, trong xe hơi; tránh đeo khi bôi kem dưỡng tay; tháo khi tắm. Không đeo vòng chun khi ngủ vì xoay người đè lên cũng kéo căng chun.

Một mẹo hữu ích khi mua hoặc xâu lại: yêu cầu xâu hai sợi chun song song thay vì một, và chọn cỡ chun to nhất lọt được lỗ hạt. Hai sợi chun chịu lực tốt hơn, và khi một sợi đứt thì sợi kia còn giữ được các hạt cho tới khi về nhà.

Nút thắt của vòng chun nên được giấu vào trong lỗ một hạt có lỗ khoan rộng hơn. Nút lộ ra ngoài bị cọ xát và tuột nhanh hơn.

Đem đi xâu lại: nói gì với thợ và chọn dây nào

Hạt nặng, lỗ sắc thì dùng dây cáp bọc nylon. Hạt mã não, thạch anh, lapis lớn và nặng, đặc biệt hạt khoan bằng máy có mép lỗ thô, sẽ cứa đứt dây cước và dây lụa khá nhanh. Dây cáp bọc nylon chịu được mép sắc hơn.

Hạt đẹp, cần rủ mềm thì dây lụa thắt nút. Chuỗi hổ phách, ngọc lam, hạt đá nhỏ đẹp nên xâu dây lụa hoặc dây sợi tổng hợp tương tự, thắt nút giữa từng hạt. Nút giữ cho hạt không cọ vào nhau và nếu dây đứt thì chỉ rơi một hạt.

Dặn rõ loại đá. Nói với thợ đá là gì, nhất là đá mềm như hổ phách, đá xốp như ngọc lam, để họ không dùng kim xâu thô làm sứt miệng lỗ, không rửa hạt bằng hoá chất mạnh.

Giữ nguyên thứ tự hạt. Chuỗi có hạt lớn dần về giữa, có hạt chặn khác màu, có mặt dây gắn ở một vị trí: chụp ảnh chuỗi trước khi gửi và dặn thợ giữ đúng thứ tự.

Hỏi về khoá. Khoá cũ yếu thì thay luôn khi xâu lại; khoá lò xo nhỏ khó cài với người lớn tuổi có thể đổi sang loại khoá dễ cầm hơn.

Giữ đủ hạt khi gửi thợ và khi chuỗi đứt giữa đường

Trước khi gửi chuỗi đi xâu lại, đếm số hạt và chụp ảnh chuỗi đặt cạnh một vật quen thuộc. Ghi số hạt lên phiếu nhận đồ hoặc nhờ thợ ghi giúp. Việc này không phải vì nghi ngờ ai, mà vì hạt nhỏ rất dễ lẫn khi nhiều chuỗi cùng nằm trên bàn thợ. Khi nhận lại, đếm lại số hạt và so màu với ảnh ngay tại quầy.

Khi chuỗi đứt giữa đường, việc đầu tiên là đứng yên, khép tay áo, gom vạt áo lại để hạt không lăn thêm. Nhặt những hạt nhìn thấy trước, rồi cúi thấp nhìn ngang mặt sàn, hạt sẽ lộ ra dưới ánh sáng. Ở nhà, có thể bật đèn pin chiếu nghiêng sát sàn để hạt hắt bóng.

Nếu dùng máy hút bụi để tìm hạt, bọc một chiếc tất mỏng lên đầu ống hút để hạt bị giữ lại ngoài lớp vải, không bị hút vào túi bụi. Không quét bằng chổi vì hạt nhỏ dễ bị đẩy vào khe tủ.

Gom tất cả hạt cùng phần dây và khoá còn lại vào một túi có khoá kéo, kể cả đoạn dây đứt, vì thợ có thể nhìn dây cũ để biết chiều dài và cách thắt ban đầu. Nếu thiếu vài hạt, nói với thợ trước để họ tìm hạt thay cùng loại hoặc điều chỉnh độ dài, thay vì xâu xong mới phát hiện chuỗi ngắn đi.

Hạt nào làm dây mòn nhanh, hạt nào giữ dây lâu

Cùng một loại dây, chuỗi này dùng được nhiều năm còn chuỗi kia vài tháng đã sờn. Phần lớn khác biệt nằm ở hạt chứ không ở dây. Thứ quyết định đầu tiên là miệng lỗ khoan: hạt khoan cẩn thận có miệng lỗ được vê tròn, nhẵn; hạt khoan nhanh bằng máy có miệng lỗ sắc, đôi khi sứt thành răng cưa nhỏ. Soi kính lúp vào lỗ khoan là thấy ngay. Miệng lỗ sắc cứa vào dây mỗi lần chuỗi chuyển động, như một lưỡi dao rất nhỏ.

Thứ hai là độ cứng và trọng lượng hạt. Hạt thạch anh, mã não cứng khoảng 7, nặng tay, lỗ khoan cứng; dây chịu cả sức nặng lẫn mép cứng. Hạt hổ phách nhẹ, mềm, mép lỗ ít cứa dây hơn nhiều; chuỗi hổ phách thường hỏng vì mồ hôi ở nút trước khi hỏng vì mòn. Hạt ngọc lam và lapis ở giữa, nhưng ngọc lam xốp làm dây quanh lỗ ngấm bẩn nhanh.

Thứ ba là cỡ lỗ so với cỡ dây. Lỗ quá rộng so với dây làm hạt lắc, dây bị gập tại miệng lỗ mỗi lần lắc; lỗ quá chật thì thợ phải ép dây qua, dây bị xước ngay từ đầu. Thợ có nghề chọn dây vừa khít lỗ, có khi dùng hai sợi để lấp lỗ rộng.

Hiểu ba điều này giúp bạn đọc tình trạng chuỗi của mình. Một chuỗi mã não hạt to, lỗ sắc, xâu bằng cước trong nên được kiểm thường hơn; một chuỗi hổ phách thắt nút lụa thì để ý nút và mồ hôi. Khi xâu lại, nếu thấy miệng lỗ sắc, có thể nhờ thợ lót một đoạn ống kim loại nhỏ hoặc chọn dây cáp bọc nylon để chuỗi bền hơn.

Câu hỏi thường gặp

Vòng tay hạt đá chun bao lâu nên thay chun một lần?

Không có mốc cố định, tuỳ tần suất đeo và hạt nặng hay nhẹ. Với vòng đeo hằng ngày, kiểm tra vài tháng một lần; khi vòng không còn ôm tay, hạt để lộ chun ở giữa là nên thay. Xâu hai sợi chun song song giúp bền hơn.

Nên xâu vòng mã não bằng dây chun hay dây cáp?

Nếu là vòng tay đeo vào tháo ra thường xuyên, chun tiện hơn nhưng chóng giãn. Nếu là chuỗi cổ hoặc hạt nặng, lỗ sắc, dây cáp bọc nylon kèm khoá bền hơn hẳn. Chọn theo cách đeo và trọng lượng hạt.

Vì sao chuỗi hạt có thắt nút giữa các hạt?

Nút giữ cho các hạt không cọ vào nhau làm sứt mặt, giúp chuỗi rủ mềm, và khi dây đứt thì chỉ rơi một hạt chứ không tuột cả chuỗi. Đây là cách xâu hay dùng cho hạt đẹp hoặc hạt mềm như hổ phách, ngọc lam.

Có tự xâu lại chuỗi hạt đá ở nhà được không?

Vòng chun đơn giản thì nhiều người tự làm được với chun đúng cỡ và kim xâu. Chuỗi thắt nút, chuỗi có khoá kẹp hoặc hạt quý thì nên nhờ thợ, vì thắt nút đều và kẹp khoá chắc cần dụng cụ và tay nghề.

Gửi chuỗi đi xâu lại cần lưu ý gì?

Đếm số hạt, chụp ảnh chuỗi, ghi số hạt vào phiếu nhận đồ, dặn rõ loại đá và thứ tự hạt. Khi nhận lại, đếm lại và so với ảnh ngay tại quầy, kiểm tra khoá có cài chắc không trước khi mang về.

Chuỗi bị đứt ngoài đường, mất vài hạt thì làm sao?

Gom hết hạt còn lại cùng dây và khoá cũ vào một túi kín, mang tới thợ. Họ có thể tìm hạt thay cùng loại, hoặc đổi bố cục, rút ngắn chuỗi một chút để chuỗi vẫn cân đối. Nói trước số hạt thiếu để thợ tính phương án.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138