NgocNgan.comNgọc Ngàn
Mã não, thạch anh và họ chalcedony trong trang sức

Nhẫn đá onyx đen: vì sao gần như luôn là mã não nhuộm, nhận thuỷ tinh đen và nhựa

Onyx đen trong nhẫn, khuy măng sét gần như luôn là chalcedony nhuộm đen, cách xử lý lâu đời và bền. Cách tách onyx với thuỷ tinh đen, nhựa, chọn mặt đá và giữ bóng.

A man's silver signet ring with a flat polished black onyx face resting on a light oak tray beside a soft cloth, side light at eye level, bright diffused daylight

Gần như mọi viên onyx đen trong nhẫn, khuy măng sét, mặt dây hiện nay đều là chalcedony, tức mã não, đã được xử lý cho đen tuyền. Đây là cách làm đã có từ rất lâu, màu bền vĩnh viễn và được giới kim hoàn chấp nhận chung; onyx đen tự nhiên đồng màu thì hiếm đến mức hầu như không có trên quầy.

Vì vậy, câu hỏi "onyx đen thật hay giả" với người đeo nhẫn thực ra là câu hỏi khác: mặt đá có phải chalcedony không, hay là thuỷ tinh đen, nhựa đen, đá ép? Bài này chỉ cách nhận ra những thứ ấy bằng mắt và kính lúp, cách chọn một mặt onyx đen đẹp, và cách giữ cho mặt đá luôn đen bóng như gương.

Onyx là gì, và vì sao onyx đen thường đã nhuộm

Trong ngành đá, onyx ban đầu chỉ loại mã não có các lớp vân thẳng song song, thường là đen xen trắng. Người ta tách lớp để chạm nổi hình người trên nền tối, kiểu chạm lớp mà nhiều chiếc trâm cài, nhẫn cổ vẫn dùng. Dần dần, cái tên "onyx" được dùng rộng cho cả chalcedony màu đen đồng đều.

Chalcedony tự nhiên rất ít khi đen tuyền. Nhưng nó hơi xốp ở mức rất nhỏ, nên có thể ngấm chất lỏng vào trong. Thợ xưa đã biết ngâm mã não xám nhạt trong dung dịch đường rồi xử lý tiếp để phần đường ấy hoá đen bên trong đá. Ngày nay cách làm tinh hơn, nhưng nguyên lý vẫn vậy: màu đen nằm sâu trong đá, không phải lớp sơn bên ngoài.

Một điều dễ nhầm: trong ngành đá ốp lát và đồ trang trí cũng có "onyx", nhưng đó thường là đá vôi dạng vân xuyên sáng, mềm hơn nhiều, hoàn toàn khác onyx của nhẫn. Khi mua trang sức, onyx bạn gặp gần như luôn là chalcedony; khi mua bình, đèn, mặt bàn đá onyx, đó lại là thứ khác.

Onyx đen, thuỷ tinh đen, nhựa đen và đá khác: phân biệt bằng gì

Mặt đá đen không soi xuyên được, nên bạn dựa vào bề mặt, mép, trọng lượng và cảm giác nhiệt. Bảng dưới đây gom những dấu hiệu dễ thấy nhất.

LoạiBề mặt và mépCầm tayDấu hiệu riêng
Onyx đen (chalcedony nhuộm)Bóng như gương, cạnh sắc, mặt phẳng đềuMát, nặng vừaHiếm khi có lỗ trên mặt; sứt thì vết sứt mịn, đục
Thuỷ tinh đenBóng, nhưng mép hay mòn tròn, sứt hình vỏ sò bóngMát, nặng gần như onyxLỗ bọt khí trên mặt, đường khuôn ở cạnh
Nhựa đenBóng kiểu nhựa, trầy nhiều, cạnh mềmNhẹ, ấm nhanhĐường khuôn rõ, mép hơi tròn
Đá ép bột đenHơi lì, soi kính lúp thấy hạtNặng vừaCấu trúc vụn trộn keo
Than huyền, obsidian, đá đen khácÁnh khác nhauThan huyền nhẹ, ấmCần người giám định gọi đúng tên

Trọng lượng và cảm giác lạnh chỉ tách được nhựa và than huyền khỏi nhóm đá. Thuỷ tinh đen nặng và mát gần như onyx, nên với thuỷ tinh, bạn phải nhìn bề mặt và mép bằng kính lúp.

Soi mặt onyx đen trước khi mua

Mặt đá đen soi khó hơn đá sáng, nhưng lại là nơi các dấu vết của thuỷ tinh đúc lộ rõ nhất. Bạn cần kính lúp 10x và đèn pin.

  1. Nghiêng mặt đá dưới ánh đèn cho phản chiếu một vệt sáng. Mặt onyx mài tốt phản chiếu như gương, vệt sáng thẳng và sắc. Mặt gợn sóng, vệt sáng méo là dấu hiệu mặt đúc hoặc mài kém.
  2. Soi kính lúp lên bề mặt tìm lỗ nhỏ tròn. Lỗ tròn là bọt khí bị cắt qua, dấu hiệu của thuỷ tinh.
  3. Soi cạnh và góc. Đường khuôn chạy quanh cạnh là dấu hiệu của thuỷ tinh hoặc nhựa đúc. Cạnh onyx mài sắc, gặp nhau dứt khoát.
  4. Xem chỗ sứt nếu có. Thuỷ tinh sứt thành vết lõm hình vỏ sò bóng loáng; chalcedony sứt thì vết sứt mịn hơn, hơi đục.
  5. Chiếu đèn pin thật mạnh vào rìa mỏng nhất. Một số onyx cho ánh hơi xám xuyên qua rất nhẹ ở rìa; thuỷ tinh đen thì có thể cho ánh xanh hoặc nâu. Dấu hiệu này yếu, chỉ cộng thêm.

Đừng thử bằng cách cạo, chà lên kính hay hơ nóng. Onyx đã nhuộm không phai vì những thứ ấy, nhưng mặt đá và khung có thể trầy hỏng, còn phép thử thì không phân biệt được gì thêm.

Hiểu lầm hay gặp về onyx đen

Onyx nhuộm là onyx giả. Không. Onyx đen trong trang sức gần như toàn bộ đều đã qua xử lý màu. Đây là chuẩn của ngành từ rất lâu, màu bền, không lem. Hàng giả là thuỷ tinh, nhựa, đá ép bị bán dưới tên onyx.

Onyx đen thì phải đen tuyền không tì vết. Phần lớn là vậy, nhưng có viên còn những vệt xám nhạt hoặc vân rất mờ khi nhìn kỹ dưới đèn mạnh. Đó là vân của chalcedony gốc, không phải lỗi.

Đá đen là obsidian hay onyx cũng như nhau. Obsidian là thuỷ tinh núi lửa, mềm hơn và dễ sứt hơn chalcedony. Hai thứ có thể trông giống nhau nhưng đeo nhẫn hằng ngày thì onyx bền hơn hẳn.

Đeo đá đen để trừ điều xấu. Không có cơ sở nào cho chuyện này. Onyx đen được ưa vì hợp với trang phục công sở, đi được với vàng lẫn bạc, và trông gọn gàng.

Onyx đen để lâu sẽ bạc màu. Màu đen của onyx xử lý đúng cách rất bền. Cái hay bị mất là độ bóng, do trầy. Đánh bóng lại là trở về như mới.

Chọn mặt onyx đen cho nhẫn nam, khuy măng sét và mặt dây

Onyx đen là đá của những thiết kế gọn, nên chất lượng nằm ở độ phẳng, độ bóng và cách gắn hơn là ở bản thân viên đá.

  • Mặt phẳng: phải phẳng thật sự, soi phản chiếu thấy vệt sáng thẳng. Mặt hơi lõm hoặc gợn sẽ lộ rõ khi đeo ra nắng.
  • Độ đen: đen sâu, đều, không ngả xám hay nâu ở một góc.
  • Cạnh: mặt đá cắt theo khung phải khít, không hở khe giữa đá và kim loại; khe hở là chỗ bụi và nước đọng lại.
  • Kiểu gắn: với nhẫn nam mặt phẳng, khung bao viền ôm toàn bộ cạnh bảo vệ đá tốt hơn kiểu gắn keo lộ cạnh.
  • Khuy măng sét và mặt dây: chọn mặt đá đủ dày; mặt quá mỏng dễ nứt khi rơi.
  • Onyx trắng đen chạm lớp: xem lớp trắng có đều, đường chạm có gọn, nền đen có đều màu không.

Onyx là đá ít đắt, phần lớn giá của món đồ nằm ở kim loại, tay nghề và thiết kế. Vì vậy, đừng bỏ qua việc kiểm tuổi vàng, độ dày khung, cách đánh bóng và nhất là độ khít giữa đá với khung.

Hỏi người bán và ghi trên hoá đơn

Câu hỏi đáng hỏi nhất là "Mặt đá này là onyx, tức chalcedony nhuộm đen, hay là thuỷ tinh, nhựa?" Người bán hiểu nghề sẽ nói thẳng: onyx đen là mã não đã xử lý màu. Nếu họ cam kết "onyx đen tự nhiên chưa xử lý" thì bạn nên hiểu đó là lời quảng cáo, hoặc đòi giấy kiểm định chứng minh.

Trên hoá đơn nên có: "onyx đen (chalcedony đã xử lý màu)" hoặc ít nhất "onyx đen", kích thước mặt đá, kim loại khung và tuổi kim loại, trọng lượng món đồ, ngày mua. Với nhẫn có chạm khắc, khắc chữ trên mặt đá, ghi rõ phần chạm có bảo hành sứt mẻ khi chạm không.

Với hàng mua qua mạng, đặc biệt nhẫn nam giá thấp, bạn xin ảnh chụp cạnh mặt đá và mặt sau khung. Khuôn đúc nhựa hay thuỷ tinh thường để lại đường mép ở cạnh, ảnh chụp chính diện sẽ không thấy.

Nhẫn onyx cũ của cha, của ông: kiểm gì trước khi đeo lại

Nhẫn onyx đen là món trang sức nam rất hay được truyền lại trong nhà. Trước khi đeo lại hay sửa cho vừa tay, bạn đi lần lượt các bước sau.

  1. Lau sạch bằng khăn ẩm, để khô rồi soi mặt đá dưới đèn. Ghi nhận vết trầy, vết sứt ở góc, vết nứt chạy ngang.
  2. Lắc nhẹ nhẫn sát tai. Tiếng lạch cạch nghĩa là mặt đá đã lỏng khỏi khung hoặc keo đã bong.
  3. Soi khe giữa đá và khung. Khe hở đen bụi bẩn là chỗ nước đọng lâu năm, làm keo yếu và khung xỉn.
  4. Xem mặt trong vòng nhẫn và chỗ nối. Vòng mòn mỏng ở đáy cần thợ gia cố trước khi nới cỡ.
  5. Mang cho thợ kim hoàn: nhờ kiểm khung, gắn lại đá nếu lỏng, đánh bóng mặt đá nếu mờ. Nhắc thợ tháo đá trước khi hàn hay nới cỡ.

Nếu mặt đá đã nứt ngang, thay mặt onyx mới cắt theo đúng khuôn thường đơn giản và hợp lý hơn cố giữ mặt cũ. Phần kỷ niệm nằm ở chiếc khung và dáng nhẫn; một mặt đá mới cùng kiểu không làm mất đi điều đó.

Đeo và giữ onyx đen luôn bóng

Onyx đen cứng khoảng 6,5 đến 7, đeo hằng ngày tốt. Nhưng mặt phẳng đen bóng lại là nơi mọi vết trầy hiện rõ nhất. Người đeo nhẫn ở ngón trỏ, ngón giữa, hay chạm vào mặt bàn, bàn phím, tay nắm cửa sẽ thấy mặt đá mờ dần sau vài năm.

Làm sạch bằng nước ấm, xà phòng dịu, khăn mềm không xơ. Lau khô ngay để không để lại vệt nước trên mặt đen. Không dùng bột đánh bóng kim loại lên mặt đá, vì một số loại bột có hạt mài làm mặt đá xước mờ. Không cần máy siêu âm; với nhẫn gắn keo, máy siêu âm và nước nóng còn có thể làm keo bong.

Cất riêng trong túi vải mềm, không để mặt onyx cọ vào đá cứng hơn hay vào kim loại. Khi mặt đá đã mờ, thợ có thể đánh bóng lại trên bánh mài mịn; mặt đá sẽ mỏng đi rất ít nhưng bóng trở lại. Với mặt có chạm, nhắc thợ chỉ đánh phần phẳng để giữ nét.

Một thói quen nhỏ giúp nhẫn onyx bền đẹp: tháo ra khi tập tạ, xách đồ nặng, làm việc với dụng cụ kim loại. Mặt đá phẳng rộng của nhẫn nam là chỗ va chạm đầu tiên, và một vết sứt ở góc mặt đá thì không đánh bóng đi được, chỉ có cách thay mặt mới.

Câu hỏi thường gặp

Onyx đen có phải đá tự nhiên không?

Onyx đen là chalcedony tự nhiên, tức mã não, nhưng màu đen gần như luôn do xử lý. Cách xử lý này lâu đời, màu bền và được ngành kim hoàn chấp nhận chung.

Làm sao biết mặt nhẫn đen là thuỷ tinh?

Soi kính lúp tìm lỗ bọt khí tròn trên mặt đá, đường khuôn ở cạnh và vết sứt hình vỏ sò bóng. Đó là các dấu hiệu thường gặp ở thuỷ tinh đúc.

Onyx đen có bị phai màu không?

Onyx xử lý đúng cách giữ màu đen rất bền. Thứ hay mất là độ bóng do trầy, và thợ có thể đánh bóng lại để mặt đá đen bóng như mới.

Onyx và obsidian khác nhau thế nào?

Onyx là chalcedony, cứng và dai. Obsidian là thuỷ tinh núi lửa, mềm hơn và dễ sứt hơn. Làm nhẫn đeo hằng ngày, chịu va chạm nhẹ với bàn ghế, tay nắm cửa thì onyx bền hơn.

Onyx trong trang sức và onyx đá ốp lát có giống nhau không?

Không. Onyx đá ốp lát, đồ trang trí thường là đá vôi dạng vân xuyên sáng, mềm hơn nhiều. Onyx trong trang sức thường là chalcedony, cứng và dai hơn hẳn.

Nhẫn onyx đen có đeo khi rửa tay, tắm được không?

Đá chịu nước tốt, nhưng xà phòng bám lâu làm mặt đá mờ và nhẫn gắn keo có thể yếu dần. Nên tháo khi tắm, rửa bát và lau khô sau khi rửa tay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138