NgocNgan.comNgọc Ngàn
Giấy kiểm định và mua ngọc cho đúng

Giấy kiểm định ngọc bích nephrite: dòng định danh, chỉ số đo và chữ dyed, polymer

Giấy ngọc bích ghi nephrite hay một đá khác, chiết suất, tỷ trọng, có nhuộm, tẩm nhựa hay vỏ màu giả không. Cách đọc để không mua nhầm đá mang tên ngọc bích.

a green nephrite bangle lying on a light oak tray next to a small brass pocket scale, top-down flat lay, bright diffused daylight, calm muted tones

Giấy kiểm định ngọc bích có giá trị trước hết ở dòng định danh: đá được gọi đúng là nephrite, hay thực ra là serpentine, thạch anh nhuộm, thuỷ tinh hoặc một khoáng vật khác. Tên "ngọc bích" ngoài chợ được dùng cho rất nhiều loại đá xanh, nên chỉ một tờ giấy ghi rõ chữ nephrite, kèm chỉ số đo và dòng xử lý, mới cho biết bạn đang cầm thứ gì.

Sau dòng định danh, phần đáng đọc là các chữ về xử lý: nhuộm màu, tẩm nhựa, phủ sáp, tạo vỏ màu nhân tạo. Bài này giải thích từng dòng, giới thiệu hai con số đo hay in trên giấy, và chỉ ra chỗ giấy ngọc bích khác giấy của phỉ thuý để bạn khỏi đọc nhầm.

Vì sao một chiếc vòng ngọc bích cần dòng định danh rõ ràng

Trong nghề, chữ "jade" chỉ hai khoáng vật khác nhau: nephrite, một khoáng vật dạng sợi đan cài vào nhau, và jadeite mà người Việt quen gọi là phỉ thuý. Hai loại giống nhau ở vẻ mịn, ở độ dai, nhưng khác thành phần, khác cách vỡ, khác ánh. Nephrite có ánh dầu mờ như mỡ đông, màu xanh rêu, xanh lá úa, trắng sữa, đen; phỉ thuý thường có ánh thuỷ tinh hơn và dải màu khác.

Rắc rối nằm ở chỗ ngoài hai khoáng vật đó, chợ còn gọi "ngọc bích" cho serpentine xanh vàng, cho thạch anh hạt nhuyễn nhuộm xanh, cho thuỷ tinh đục, thậm chí cho đá hoa nhuộm. Người bán không phải ai cũng cố ý; nhiều người gọi theo thói quen, nghe sao gọi vậy. Kết quả là cùng một cái tên mà món đồ trong tay có thể là bất cứ đá xanh nào.

Giấy kiểm định chấm dứt sự lẫn lộn đó bằng một chữ: nephrite, jadeite, serpentine, quartzite, glass. Đây là lý do khi mua vòng hay mặt dây được giới thiệu là ngọc bích, bạn nên đọc dòng định danh trước mọi thứ khác. Một món serpentine đẹp vẫn là món đồ đáng đeo, nhưng nó phải được bán đúng tên và đúng giá trị của serpentine.

Khi hỏi người bán, câu nên dùng là: "Giấy ghi nephrite phải không, phòng nào cấp, tra số ở đâu?". Câu này ngắn, không làm mất lòng, và người bán có hàng đúng thường trả lời ngay.

Chữ ở dòng định danh và điều nó nói với bạn

Mỗi phòng có thể diễn đạt khác nhau đôi chút, nhưng các chữ chính dưới đây xuất hiện trên đa số giấy liên quan tới ngọc bích.

Chữ trên giấyNghĩaGặp khi nào
Nephrite, nephrite jadeNgọc bích đúng nghĩaVòng, mặt dây, chuỗi hạt ngọc bích các màu
Jadeite, jadeite jadePhỉ thuý, không phải ngọc bíchNgười bán gọi chung là "ngọc"; giấy tách ra thành loại khác
Serpentine (có giấy ghi kèm tên giống)Đá mềm hơn, nhẹ hơn nephriteHay bán dưới tên ngọc bích, ngọc xanh, ngọc vàng
Quartzite, chalcedony (dyed)Họ thạch anh, thường đã nhuộm xanhVòng xanh đều màu bất thường, màu đậm dọc vết nứt
Glass, imitationThuỷ tinh hay vật liệu giảCó bọt khí tròn, đường khuôn, cảm giác ấm nhanh trong tay
Rock, aggregate of…Đá hỗn hợp nhiều khoáng vậtGiấy liệt kê thành phần chính; không gọi là nephrite

Nếu giấy ghi "jade" trơn mà không nói nephrite hay jadeite, đó là cách viết lỏng tay, hay gặp ở thẻ in sẵn của tiệm. Giấy của phòng độc lập gần như luôn tách rõ hai chữ này.

Hai con số đo hay in trên giấy và cách hiểu

Chiết suất (RI). Với nephrite, chiết suất đo trên mặt đá cong thường cho một con số quanh mức 1,61 đến 1,62. Phỉ thuý cao hơn, quanh 1,66; serpentine và thạch anh thấp hơn, quanh 1,56 và 1,54. Con số này là một trong những căn cứ để phòng định danh, bạn không cần tự đo, chỉ cần thấy nó nằm đúng khoảng.

Tỷ trọng (SG). Nephrite có tỷ trọng quanh 2,9 đến 3,0, phỉ thuý nặng hơn rõ, quanh 3,3. Serpentine và thạch anh nhẹ hơn, quanh 2,6. Đó là lý do người thợ kim hoàn hay cầm thử để "nhắm" độ nặng tay, tuy cảm giác tay chỉ là gợi ý, không thay được phép đo.

Phổ hấp thụ, phổ hồng ngoại. Giấy đầy đủ có thể nhắc tới các phép đo phổ. Bạn không cần hiểu đồ thị, chỉ cần biết phổ hồng ngoại là cách phòng phát hiện nhựa tẩm, thứ mắt thường không thấy.

Khi giấy không in số. Nhiều giấy rút gọn chỉ in kết luận, không in chỉ số. Điều đó không làm giấy kém tin, miễn là giấy có số hiệu tra cứu được. Ngược lại, giấy in đầy số mà không tra được thì chỉ là tờ giấy in.

Đừng tự đo bằng mẹo ở nhà. Cân thuỷ tĩnh tự chế cho sai số lớn với vòng có chạm, có lỗ. Mẹo "nhỏ nước xem có lăn không", "để lên mặt kính xem có xước không" không phân biệt được nephrite với đá khác, mà còn có thể làm hỏng đồ.

Dòng xử lý: dyed, polymer, wax và vỏ màu nhân tạo

Nephrite tự nhiên có màu từ thành phần khoáng vật, phổ biến là xanh rêu, xanh lá, trắng ngà. Để làm màu tươi hơn, người ta có thể nhuộm. Giấy ghi "dyed" hoặc "color treated" thì món đồ đã được nhuộm; màu nhuộm hay tụ đậm theo vết nứt và rãnh chạm, soi kính lúp thấy đường màu chạy theo khe như mực thấm giấy.

Tẩm nhựa là bước sâu hơn: đá kém, nhiều khe được ngâm chất nhựa để liền vết, sáng màu. Giấy ghi "polymer impregnated" hoặc "impregnated". Đây là thông tin quyết định, vì đá tẩm nhựa giá trị thấp hơn nhiều và nhựa có thể ngả màu, mờ đi theo năm tháng.

Phủ sáp thì khác. Nhiều món ngọc bích được đánh một lớp sáp mỏng sau khi mài để bề mặt bóng đều, việc này được coi là bước hoàn thiện thông thường. Có phòng ghi chú lớp sáp, có phòng không, vì nó nằm ở bề mặt và không thay đổi bản chất đá. Đừng nhầm "wax" với "polymer".

Một kiểu làm giả riêng của bạch ngọc là tạo vỏ màu nhân tạo: viên đá trắng được nhuộm một lớp nâu đỏ bên ngoài để giống những viên cuội có vỏ tự nhiên, loại vốn được ưa chuộng. Giấy có thể ghi màu vỏ là nhân tạo. Nếu một mặt dây được giới thiệu là "bạch ngọc còn vỏ" mà giấy không nói gì về vỏ, bạn nên hỏi thẳng câu đó.

Đối chiếu chiếc vòng, mặt dây với tờ giấy

Vòng và mặt dây nephrite rất giống nhau giữa các món cùng lô. Giấy chỉ có nghĩa khi bạn chắc nó là giấy của đúng món đang cầm. Trình tự sau làm được tại quầy trong vài phút.

  1. Đọc số hiệu, tên đơn vị cấp và tra số đó trên kênh tra cứu chính thức nếu đơn vị có cung cấp.
  2. So ảnh trên giấy với món đồ: vân màu, đốm đen, vết bông trắng là "dấu vân tay" của từng chiếc vòng, khó làm giả hơn số đo.
  3. Đo đường kính trong và bản vòng bằng thước kẹp, so với kích thước ghi trên giấy.
  4. Cân món đồ bằng cân tiểu ly, so với khối lượng ghi trên giấy.
  5. Đọc lại dòng định danh và dòng xử lý, chép nguyên văn hai dòng này vào hoá đơn.
  6. Hỏi người bán nhận đổi trả thế nào nếu kiểm lại ra kết quả khác, và ghi điều đó vào hoá đơn.

Với vòng ngọc bích, vân màu là căn cứ tốt nhất. Hai chiếc vòng cùng cỡ, cùng màu có thể nặng gần bằng nhau, nhưng không có hai chiếc nào có cùng một vệt bông, cùng một đốm đen ở cùng chỗ.

Tên màu bích ngọc, bạch ngọc, thanh ngọc, mặc ngọc trên giấy

Giấy mô tả màu bằng chữ thường, không bằng tên thương mại. Phòng giám định ghi "green", "white", "greyish green", "black" hay các cụm mô tả tương tự. Các tên bích ngọc, bạch ngọc, thanh ngọc, mặc ngọc là cách gọi trong nghề, có ích khi trò chuyện nhưng không phải kết luận của phòng. Nếu người bán dùng tên thương mại, hãy so nó với chữ mô tả màu trên giấy xem có khớp không.

Bạch ngọc không có ranh giới màu tuyệt đối. Từ trắng sữa sang trắng ngà, trắng ánh xanh là một dải liên tục. Hai người bán có thể gọi cùng một món là bạch ngọc hoặc thanh ngọc. Đừng trả tiền chênh vì cái tên, hãy nhìn món đồ dưới ánh sáng ban ngày và đọc chữ mô tả màu.

Mặc ngọc đen có khi chỉ là xanh rất đậm. Nhiều món nephrite "đen" soi đèn pin mạnh qua mép mỏng sẽ thấy xanh lục sẫm. Đó là đặc điểm tự nhiên, không phải dấu hiệu giả. Ngược lại, đá đen tuyền mà soi không thấu chút nào thì nên đọc kỹ dòng định danh.

Vùng nguồn gốc hiếm khi có trên giấy cơ bản. Nephrite có ở nhiều nơi trên thế giới và nhận định vùng nguồn gốc là dịch vụ chuyên sâu, không phải phòng nào cũng làm. Tên vùng mà người bán nói nên được ghi vào hoá đơn như lời của họ, tách khỏi kết luận của giấy.

Những câu nên hỏi khi mua món nephrite không có giấy

Không phải món nephrite nào cũng cần giấy; chuỗi hạt nhỏ, mặt dây đơn giản thường không đáng phí kiểm. Khi không có giấy, các câu hỏi dưới đây và câu trả lời được ghi lại giúp bạn có căn cứ nếu sau này cần kiểm.

  • Đá này là nephrite hay đá khác được gọi chung là ngọc bích?
  • Màu là màu gốc hay có nhuộm, có tẩm nhựa không?
  • Nếu đem đi kiểm ở phòng độc lập mà kết quả khác lời anh chị, cửa hàng xử lý ra sao?
  • Món này đã từng được kiểm định chưa, có giấy cũ không?
  • Anh chị ghi giúp vào hoá đơn: tên đá, màu gốc hay không, có xử lý hay không.

Người bán đàng hoàng không ngại các câu này. Họ có khi trả lời "không rõ", và đó là câu trả lời thật; điều cần tránh là người bán khẳng định chắc nịch mà từ chối ghi vào hoá đơn. Lời nói không ghi lại thì đến lúc cần đối chiếu sẽ không còn gì để dựa.

Nếu bạn định đeo chiếc vòng lâu dài hoặc giữ làm của để lại cho con cháu, chi phí làm một tờ giấy độc lập thường đáng bỏ ra. Tờ giấy đi theo món đồ qua nhiều đời người đeo.

Câu hỏi thường gặp

Ngọc bích và phỉ thuý trên giấy kiểm định được ghi khác nhau thế nào?

Ngọc bích ghi là nephrite hoặc nephrite jade, phỉ thuý ghi là jadeite hoặc jadeite jade. Hai chữ này chỉ hai khoáng vật khác nhau, nên nếu giấy chỉ ghi jade trơn thì bạn nên hỏi rõ thêm.

Giấy ghi serpentine có phải là đá giả không?

Serpentine là một khoáng vật tự nhiên, không phải đồ giả. Nó chỉ không phải nephrite, mềm hơn và nhẹ hơn, giá trị cũng khác. Vấn đề chỉ nảy sinh khi serpentine bị bán dưới tên ngọc bích.

Ngọc bích phủ sáp có bị coi là đã xử lý không?

Phủ sáp mỏng sau khi mài thường được coi là bước hoàn thiện bề mặt thông thường. Nó khác hẳn tẩm nhựa, là cách làm liền vết nứt sâu bên trong và ảnh hưởng nhiều tới giá trị.

Có thể tự đo tỷ trọng ngọc bích tại nhà để biết thật giả không?

Về nguyên tắc có thể làm cân thuỷ tĩnh, nhưng với vòng có chạm hoặc mặt dây nhỏ, sai số rất lớn và không tách được nephrite với vài loại đá gần giống. Con số tự đo chỉ để tham khảo, muốn chắc vẫn phải kiểm định.

Bạch ngọc còn vỏ nâu đỏ có cần kiểm định riêng phần vỏ không?

Nên hỏi. Lớp vỏ màu có thể là vỏ tự nhiên hoặc là màu nhuộm tạo thêm. Giấy đầy đủ thường nói rõ màu ở phần vỏ là tự nhiên hay nhân tạo; nếu giấy im lặng, hãy đề nghị kiểm thêm điểm này.

Mua vòng ngọc bích không có giấy thì hoá đơn nên ghi những gì?

Ghi tên đá theo lời người bán, màu gốc hay có xử lý, kích thước, khối lượng, mô tả vân màu đặc trưng và điều kiện đổi trả nếu kiểm định cho kết quả khác. Những dòng này là căn cứ khi cần đối chiếu sau này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138