NgocNgan.comNgọc Ngàn
Mã não, thạch anh và họ chalcedony trong trang sức

Chrysoprase là gì: chalcedony xanh táo thật khác mã não nhuộm xanh, thuỷ tinh ra sao

Chrysoprase là chalcedony xanh táo nhờ nickel, hay bị nhầm với ngọc và bị giả bằng mã não nhuộm xanh, thuỷ tinh. Cách soi màu, giữ màu và câu hỏi khi mua.

A smooth apple green chrysoprase oval cabochon ring beside a few loose green stones on natural linen, top-down flat lay, bright diffused daylight

Chrysoprase là chalcedony, tức thạch anh vi tinh thể, có màu xanh táo đến xanh lá tươi nhờ một lượng nickel rất nhỏ. Màu của nó đều, mịn, hơi xuyên sáng như sữa xanh; mã não nhuộm xanh thì màu thường gắt, ngả xanh lục bảo đậm, và hay lộ sọc vân khi soi đèn.

Ở nhiều quầy, chrysoprase được gọi là "ngọc xanh táo", dễ làm người mua tưởng là ngọc bích hay phỉ thuý. Nó là một loại đá khác, đẹp theo cách riêng và có điểm yếu riêng: màu có thể nhạt khi gặp nóng và khô lâu ngày. Bài này giúp bạn nhận ra chrysoprase, tách nó khỏi hàng nhuộm và thuỷ tinh, và giữ màu cho món đồ.

Chrysoprase khác các loại đá xanh khác ở đâu

Chrysoprase thuộc họ chalcedony, cùng họ với mã não và carnelian. Điểm riêng của nó là màu xanh đến từ nickel, cho tông xanh táo tươi, có khi ngả vàng chanh nhẹ. Khối đá xuyên sáng mờ, ánh như sáp, và thường đồng màu chứ không có vân dải như mã não.

Người mới hay nhầm chrysoprase với ngọc bích nephrite hoặc phỉ thuý xanh. Ba thứ này khác nhau về cấu trúc: phỉ thuý và nephrite là khối tinh thể sợi hoặc hạt đan kết, soi kỹ có thể thấy cấu trúc hạt, vân; chrysoprase mịn đồng đều như thạch. Chrysoprase cũng ít khi có vệt màu đậm nhạt kiểu "rễ" như phỉ thuý.

Một loại đá hay được gọi là "chrysoprase chanh" hay "chrysoprase vàng" thật ra thường là khoáng vật khác hẳn, mang màu vàng chanh có vân nâu như mạng nhện. Nó vẫn là đá trang sức dễ thương, nhưng không phải chalcedony. Gặp tên ấy, bạn nên hỏi người bán đó là khoáng gì.

Chrysoprase còn khác ngọc ở cảm giác cầm tay và cách nó bắt sáng. Ngọc bích nephrite có ánh dầu sâu, dai và nặng tay; chrysoprase sáng hơn, ánh như sáp nến, màu như nằm lơ lửng trong lớp sương xanh. Đặt hai món cạnh nhau một lần là bạn sẽ nhớ mãi sự khác biệt ấy.

Chrysoprase và những thứ hay bị bán dưới tên "ngọc xanh táo"

Màu xanh táo đẹp và dễ bán nên có nhiều thứ được đặt cạnh chrysoprase. Bảng dưới đây so những gì bạn nhìn được.

LoạiMàuKhi soi đènDấu hiệu khác
ChrysopraseXanh táo tươi, đều, mịnXuyên sáng mờ, màu phân bố đềuÁnh sáp, không vân dải
Mã não, chalcedony nhuộm xanhXanh lục gắt, đậmThấy sọc vân đậm nhạtMàu đọng ở lỗ khoan, vết rạn
Thạch anh nhuộm xanhXanh lá đậm, có khi rất đềuThấy hạt nhỏ và vết rạn tô màuThường bị gọi tên giả ngọc
Thuỷ tinh xanhXanh táo hoặc xanh lá đều tuyệt đốiBọt khí tròn, vệt xoáyMép giác mòn, sứt hình vỏ sò
Aventurine xanhXanh lá có đốm lấp lánhLấp lánh như kim tuyến nhỏLà thạch anh hạt, khác chrysoprase

Người giám định có những kính lọc màu và máy đo quang phổ để tách chrysoprase với chalcedony nhuộm bằng các chất màu khác nhau. Ở nhà, bạn chỉ dựa được vào màu và cách màu phân bố, đủ để nghi ngờ chứ chưa đủ để kết luận cho một món giá cao.

Soi một món chrysoprase tại nhà

Dụng cụ: kính lúp 10x, đèn pin điện thoại, khăn trắng ẩm, ánh sáng ban ngày. Không bước nào làm hỏng đồ.

  1. Nhìn màu dưới ánh sáng ngày. Chrysoprase thường xanh táo dịu, không gắt. Xanh quá đậm, ngả xanh lục bảo thì ghi chú để soi kỹ.
  2. Chiếu đèn pin xuyên qua viên đá. Màu đều như thạch là dấu hiệu tốt; sọc đậm nhạt song song nghiêng về mã não nhuộm.
  3. Soi kính lúp vào vết rạn và lỗ khoan nếu là hạt. Màu đậm đọng thành đường là dấu hiệu nhuộm.
  4. Tìm bọt khí tròn. Có bọt khí là thuỷ tinh.
  5. Lau nhẹ một góc khuất bằng khăn trắng ẩm. Hàng nhuộm kém có thể để lại chút xanh trên khăn. Không dùng cồn, không chà mạnh.
  6. Nhìn mặt cắt ở mặt sau nếu là mặt dây khung hở. Chrysoprase mặt sau cũng xanh đều như mặt trước.

Với món giá trị, mặt cabochon to hoặc chuỗi hạt đều màu đẹp, xin quyền đem đi phòng giám định độc lập. Giấy kiểm định sẽ ghi loại đá và dấu hiệu nhuộm nếu có.

Màu chrysoprase có thể nhạt: vì sao và giữ thế nào

Chrysoprase có một điểm yếu ít người bán nói: màu của nó có thể nhạt khi đá bị nóng hoặc khô kéo dài. Người trong nghề giải thích rằng chalcedony giữ một lượng nước rất nhỏ trong cấu trúc, và khi mất bớt nước đó, màu xanh có thể kém tươi. Nắng gắt nhiều giờ, để gần nguồn nhiệt, cất trong hộp kín ở phòng điều hoà rất khô suốt nhiều năm đều có thể ảnh hưởng.

Mức nhạt không giống nhau giữa các viên, và không xảy ra sau vài lần đeo. Nhưng nếu bạn mua một món đắt, đáng để giữ cẩn thận. Đeo bình thường, tháo khi tắm nắng ở biển, không để trong xe nóng, không để gần đèn sưởi hay bếp.

Một số người giữ chrysoprase bằng cách thỉnh thoảng lau bằng khăn ẩm và cất ở chỗ thoáng, không quá khô. Không cần ngâm nước. Tuyệt đối không dùng hơi nước nóng, máy sấy hay để món đồ dưới đèn trưng bày nóng thời gian dài. Màu đã nhạt thì rất khó lấy lại, và đừng tin những dịch vụ "phục hồi màu" không nói rõ họ làm gì, vì đó thường là nhuộm.

Hiểu lầm hay gặp về chrysoprase

Chrysoprase là một loại ngọc bích. Không. Chrysoprase là chalcedony, khác nephrite và phỉ thuý về cấu trúc. Gọi "ngọc xanh táo" là tên thương mại, không có nghĩa là ngọc bích.

Xanh càng đậm càng quý. Với chrysoprase, tông xanh táo tươi, đều, xuyên sáng được ưa nhất. Xanh đậm gắt bất thường lại là dấu hiệu cần nghi nhuộm.

Đá xanh nào lạnh tay cũng là ngọc. Mọi loại đá, kể cả thạch anh và chalcedony, đều mát tay hơn nhựa. Cảm giác lạnh không phân biệt được ngọc với chrysoprase hay thuỷ tinh.

Đeo đá xanh giúp mát gan, hạ nhiệt. Không có cơ sở nào cho điều này. Chrysoprase là đá trang sức đẹp, chọn vì màu và kiểu dáng bạn thích.

Ngâm nước muối giúp đá tươi màu hơn. Nước muối không phục hồi màu mà còn có thể hại khung kim loại và dây xâu. Lau khăn ẩm là đủ.

Đá xanh rẻ thì chẳng ai làm giả. Chrysoprase đẹp không hề rẻ, và chính vì màu xanh táo được ưa nên chalcedony nhuộm, thạch anh nhuộm, thuỷ tinh đều được bán dưới tên này. Đá càng được ưa thì càng có người làm giả, bất kể giá.

Mua chrysoprase: câu hỏi và hoá đơn

Vì hay bị gọi bằng những tên mơ hồ như "ngọc xanh táo", "ngọc Úc", "ngọc chanh", việc hỏi rõ và ghi rõ càng cần thiết.

  • "Đá này tên khoáng vật là gì: chrysoprase, mã não nhuộm, thạch anh nhuộm hay thuỷ tinh?" Tên thương mại không thay được câu trả lời này.
  • "Màu có nhuộm hay xử lý không?" Chrysoprase tự nhiên thường không nhuộm; hàng giá thấp đều màu bất thường thì nên hỏi kỹ.
  • "Có cho đem đi giám định không, và nếu khác mô tả thì xử lý thế nào?"
  • Hoá đơn nên ghi: tên đá rõ ràng, tình trạng xử lý, kích thước mặt đá hoặc số hạt, kim loại khung, tuổi kim loại, ngày mua.
  • Mua qua ảnh: xin ảnh dưới ánh sáng ngày, không lọc màu. Chrysoprase chụp dưới đèn trắng lạnh thường xanh hơn thực tế.

Nếu người bán gọi chrysoprase là "ngọc" để nâng giá lên ngang ngọc bích, bạn cứ hỏi thẳng tên khoáng vật. Người bán đứng đắn sẽ nói chrysoprase, và giá sẽ phản ánh đúng loại đá này.

Chọn một món chrysoprase đẹp

Với chrysoprase, màu là yếu tố quyết định. Tông được ưa nhất là xanh táo tươi, sáng, đều khắp mặt đá, hơi xuyên sáng khi soi đèn. Tông ngả vàng chanh nhẹ hay xanh nhạt như lá non vẫn đẹp, chỉ là phổ biến hơn. Tông xanh xám, xanh đục như sữa đặc thì kém hơn.

Điểm thứ hai là độ xuyên sáng. Viên có ánh "phát sáng" từ bên trong khi có đèn chiếu sau lưng trông sống động hơn hẳn viên đục. Điểm thứ ba là độ sạch: đốm nâu, vệt trắng, vết rạn nằm giữa mặt cabochon là điểm trừ. Chrysoprase hay có vùng màu nâu của đá mẹ còn sót ở rìa; thợ giỏi sẽ mài bỏ, thợ vội thì để lại.

Với chuỗi hạt, đặt chuỗi trên giấy trắng dưới ánh sáng ngày, nhìn xem các hạt có cùng tông không. Chuỗi trộn hạt nhạt hạt đậm không phải là hàng giả, nhưng một chuỗi đều màu thì đẹp hơn và cũng là dấu hiệu người làm đã chọn hạt kỹ.

Đeo, làm sạch và cất chrysoprase

Chrysoprase cứng khoảng 6,5 đến 7, khá dai, đeo hằng ngày được. Mặt cabochon nên có khung bao viền để đỡ va cạnh. Nhẫn mặt to nên tháo khi làm việc nặng, chơi thể thao, làm vườn, vì va mạnh có thể làm mẻ rìa mỏng.

Làm sạch bằng nước ấm và xà phòng dịu, lau bằng khăn mềm, để khô tự nhiên trong bóng râm. Không máy siêu âm, không hơi nước nóng, không hoá chất mạnh. Với chuỗi hạt, lau từng hạt bằng khăn ẩm, đừng ngâm cả chuỗi.

Cất trong túi vải hoặc ngăn riêng, tránh nắng chiếu thẳng và nguồn nhiệt. Không để chung với đá cứng hơn để khỏi trầy; cũng không để chrysoprase cọ vào ngọc trai, hổ phách vì nó làm trầy những thứ mềm hơn. Nếu bạn cất lâu không đeo, thỉnh thoảng lấy ra lau khăn ẩm và xem màu có thay đổi không.

Khi mang nhẫn chrysoprase đi nới cỡ, sửa khung hay đánh bóng kim loại, nhắc thợ tháo đá ra trước. Nhiệt từ lửa hàn và từ máy đánh bóng có thể làm viên đá nóng lên, đủ để màu kém tươi hoặc vết rạn sẵn có lan ra. Thợ cẩn thận sẽ tự làm vậy, nhưng một lời nhắc không bao giờ thừa.

Câu hỏi thường gặp

Chrysoprase có phải là ngọc bích không?

Không. Chrysoprase là chalcedony màu xanh táo nhờ nickel, khác ngọc bích nephrite và phỉ thuý về cấu trúc. Tên "ngọc xanh táo" chỉ là tên gọi thương mại, không nói lên loại đá, nên khi mua hãy hỏi tên khoáng vật.

Làm sao biết chrysoprase bị nhuộm?

Soi qua đèn: màu theo sọc vân, đọng ở vết rạn và lỗ khoan là dấu hiệu của chalcedony nhuộm. Chrysoprase tự nhiên cho màu xanh táo đều, mịn như thạch.

Chrysoprase có bị nhạt màu không?

Có thể nhạt nếu gặp nóng và khô kéo dài, như nắng gắt, để gần nguồn nhiệt. Đeo bình thường, cất tránh nắng và nhiệt thì giữ màu tốt qua nhiều năm.

Chrysoprase chanh có phải chrysoprase không?

Thường không. Tên chrysoprase chanh hay được dùng cho một khoáng vật khác màu vàng chanh có vân nâu. Nên hỏi người bán tên khoáng vật thật và ghi đúng tên đó trên hoá đơn.

Có nên rửa chrysoprase bằng máy siêu âm?

Không nên. Rung và nhiệt có thể làm vết rạn lan và ảnh hưởng màu. Nước ấm, xà phòng dịu và khăn mềm là đủ để món đồ sạch mà không có rủi ro gì.

Chrysoprase có đeo hằng ngày được không?

Được, vì chalcedony khá cứng và dai. Nên chọn khung có viền bảo vệ, tháo khi làm việc nặng và tránh để món đồ dưới nắng gắt lâu, vì màu có thể nhạt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138