Chọn vòng hoặc chuỗi hổ phách cho người lớn nên đi theo bốn câu hỏi: hạt dáng gì và có đều không, hạt là hổ phách nguyên khối hay ép, chuỗi xâu bằng dây gì và có thắt nút giữa các hạt không, khoá có chắc và dễ mở không. Màu sắc là chuyện ý thích; bốn câu kia mới quyết định món đồ đeo bền hay mau hỏng.
Hổ phách nhẹ đến bất ngờ, nên một chuỗi dài vẫn đeo thoải mái, đó là lý do nhiều người lớn tuổi thích nó. Bài này dành cho người mua cho chính mình hoặc mua tặng cha mẹ, không bàn chuyện vòng cho trẻ nhỏ, vì trẻ nhỏ không nên đeo vòng hạt. Ở đây chỉ nói về dáng hạt, cách xâu, khoá, độ dài và những câu nên hỏi trước khi trả tiền.
Các dáng hạt hổ phách hay gặp
Dáng hạt quyết định vẻ ngoài của chuỗi và cả lượng nguyên liệu phải bỏ đi khi mài. Bảng dưới đây giúp bạn đọc được món đồ trước mặt.
| Dáng hạt | Trông thế nào | Ưu điểm | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Tròn đều | Hạt tròn như bi, đánh bóng | Trang nhã, dễ phối áo | Mài tròn tốn nhiều nguyên liệu; chuỗi tròn đều tăm tắp có thể là hạt ép |
| Ô liu, thùng | Hạt dài, hai đầu thon | Ôm cổ, ôm cổ tay, rất nhẹ | Kiểm lỗ khoan có thẳng tâm không |
| Baroque, tự do | Hạt méo theo dáng khối thô | Giữ được nhiều nguyên liệu, mỗi hạt một vẻ | Kích cỡ không đều, cần xâu khéo để chuỗi rủ đẹp |
| Hạt thô chưa đánh bóng | Mặt mờ như sáp, sần nhẹ | Ít trơn, cầm mộc | Dễ bám bẩn; mặt mờ che màu thật, khó soi bên trong |
| Hạt vụn, chip | Mảnh nhỏ không đều xâu dày | Rẻ công, nhìn tự nhiên | Mảnh sắc mép có thể cào da, dễ rơi khi đứt dây |
| Hạt cắt giác | Hạt có nhiều mặt phẳng | Lấp lánh dưới đèn | Cạnh giác mòn nhanh vì hổ phách mềm |
Không có dáng nào "đúng" hơn dáng nào. Nhưng nếu bạn thấy một chuỗi hạt tròn to, đều như máy, màu giống hệt nhau, mà giá mềm, hãy hỏi kỹ có phải hạt ép từ vụn hay nhựa không. Mài một chuỗi hạt tròn đều từ hổ phách nguyên khối tốn nguyên liệu và công nhiều hơn hẳn các dáng khác.
Dây xâu: chun, dây dù hay dây thắt nút
Dây chun co giãn. Hay gặp ở vòng tay. Tiện đeo, không cần khoá, nhưng chun lão hoá nhanh dưới mồ hôi và nắng, giãn ra rồi đứt. Hổ phách nhẹ nên vòng chun hổ phách bền hơn vòng chun đá nặng, nhưng vẫn nên thay chun sau một hai năm đeo thường xuyên.
Dây nylon hoặc dây dù không thắt nút. Hạt nằm sát nhau, cọ vào nhau khi đeo. Hổ phách mềm nên mặt tiếp xúc giữa các hạt mòn dần, lỗ khoan rộng ra. Khi dây đứt, cả chuỗi rơi tung.
Dây thắt nút giữa từng hạt. Cách xâu tốt nhất cho chuỗi đeo lâu: mỗi hạt có nút riêng nên không cọ vào nhau, dây đứt chỉ rơi một hai hạt. Cách này tốn công nên thường gặp ở chuỗi được làm cẩn thận.
Dây kim loại, dây cáp bọc nhựa. Chắc nhưng cứng, chuỗi không rủ mềm. Mép lỗ khoan có thể bị dây cáp cứa mòn theo thời gian.
Lỗ khoan. Nhìn vào lỗ khoan bằng kính lúp: lỗ đi thẳng tâm, mép lỗ không nứt, không mẻ. Lỗ khoan lệch làm hạt xoay méo và dây cọ vào một bên, nhanh mòn.
Khoá chuỗi và khoá vòng: chọn sao cho người lớn tuổi dễ dùng
Với hổ phách, khoá thường là thứ hỏng trước hạt. Mua tặng cha mẹ, nên chọn khoá theo đôi tay của người đeo chứ không theo vẻ đẹp của khoá:
- Khoá vặn ren bằng nhựa hoặc kim loại nhẹ: gặp nhiều ở chuỗi hổ phách, nhẹ, nhưng ren nhựa mòn, dễ tự lỏng; nên vặn chặt và kiểm thường xuyên.
- Khoá nam châm: dễ mở với người ngón tay yếu, nhưng có thể tuột khi vướng; không nên dùng cho chuỗi dài đeo khi đi lại nhiều.
- Khoá móc càng cua (tôm hùm): chắc, phổ biến, nhưng cần ngón tay khéo để bấm.
- Khoá hộp có chốt an toàn: chắc nhất, hợp với chuỗi quý, mở hơi khó lúc đầu.
- Vòng chun không khoá: đeo vào tháo ra phải kéo giãn; người khớp tay yếu nên chọn cỡ rộng một chút.
- Kim loại của khoá: chọn loại không gây ngứa với da người đeo; hỏi rõ khoá là bạc, vàng hay hợp kim mạ.
Điều đáng ghi nhớ: hổ phách rất nhẹ, nên khi tuột khoá giữa đường, chuỗi rơi xuống đất gần như không gây tiếng động, người đeo khó nhận ra và dễ mất mà không biết. Kiểm khoá trước mỗi lần ra ngoài là thói quen nên có.
Độ dài và cỡ: đo thế nào cho vừa
Vòng tay hổ phách thường xâu sẵn theo vài cỡ cổ tay. Cách đo đơn giản: dùng một sợi dây vải quấn quanh cổ tay chỗ định đeo, đánh dấu, đo bằng thước. Với vòng chun, cộng thêm khoảng một đến hai đốt ngón tay cho thoải mái; hạt to thì cộng nhiều hơn vì hạt to chiếm chỗ bên trong vòng. Vòng quá chật làm chun nhanh giãn, vòng quá lỏng hay va vào cạnh bàn.
Chuỗi cổ thì chọn theo vị trí muốn chuỗi nằm: sát chân cổ, chạm xương quai xanh, giữa ngực hay dài quá ngực. Hổ phách nhẹ nên chuỗi dài đeo không mỏi, nhưng chuỗi càng dài càng dễ vướng khi cúi, bế cháu, làm bếp. Người lớn tuổi hay vướng chuỗi vào tay nắm cửa, quai túi xách; chuỗi chạm xương quai xanh thường là độ dài an toàn và dễ phối áo nhất.
Nếu mua qua ảnh, hãy xin người bán đo thật chiều dài chuỗi gồm cả khoá, và đường kính hạt lớn nhất, nhỏ nhất. Ảnh chụp chuỗi trên cổ người mẫu không nói được chuỗi dài bao nhiêu trên cổ người nhà bạn.
Kiểm một chuỗi hổ phách trước khi trả tiền
Năm phút kiểm tra tại quầy dưới đây giúp tránh phần lớn những phiền phức sau này. Không cần dụng cụ gì ngoài mắt, tay và một chiếc đèn pin điện thoại.
- Cầm cả chuỗi trên lòng bàn tay: hổ phách rất nhẹ, chuỗi nặng tay bất thường đáng hỏi lại vật liệu.
- Kéo nhẹ chuỗi thẳng ra, nhìn từng hạt dưới ánh sáng: tìm vết nứt, mẻ ở mép lỗ khoan, chỗ mặt bị trầy.
- Soi đèn pin qua vài hạt: hạt nguyên khối có bọt và vân không đều; hạt ép thường thấy ranh giới các mảnh nhỏ hoặc vệt chảy.
- So màu từng hạt: đều tăm tắp như in là đặc điểm thường gặp ở hạt đã nung hoặc hạt ép, nên hỏi.
- Mở và đóng khoá vài lần, vặn thử khoá ren xem có lỏng không.
- Hỏi kiểu dây, có thắt nút không, và cửa hàng có nhận xâu lại khi đứt không.
Nếu người bán khó chịu khi bạn kiểm kỹ như vậy, hãy coi đó là thông tin. Chuỗi hổ phách đeo được nhiều năm; vài phút xem xét là không nhiều.
Câu nên hỏi và dòng nên ghi trên hoá đơn
Ngoài câu hỏi về vật liệu, chuỗi hạt có những điều riêng cần ghi lại để sau này đổi trả hoặc sửa chữa không phải tranh cãi:
- "Hạt này là hổ phách nguyên khối hay ép? Có nung màu không?"
- "Chuỗi có bao nhiêu hạt, đường kính hạt lớn nhất bao nhiêu?"
- "Dây xâu loại gì, có thắt nút từng hạt không?"
- "Khoá làm bằng gì?"
- Dòng ghi mẫu: "Chuỗi 45 hạt ô liu hổ phách tự nhiên nguyên khối, đã nung màu cognac, dây lụa thắt nút, khoá bạc vặn ren, dài 60 cm."
- Ghi kèm điều kiện đổi trả nếu giám định cho kết quả khác mô tả, và chính sách xâu lại.
Con số trong dòng mẫu chỉ là ví dụ để bạn thấy một hoá đơn tốt trông ra sao; mỗi chuỗi có số đo riêng.
Mua chuỗi làm quà cho cha mẹ, nên giữ hoá đơn cùng hộp đựng và ghi chú thêm ngày mua, nơi mua. Vài năm sau khi cần xâu lại, thay khoá hay chia chuỗi cho con cháu, tờ giấy đó giúp người thợ và người trong nhà biết món đồ là gì mà không phải đoán. Nếu mua qua mạng, chụp lại trang mô tả sản phẩm và tin nhắn trao đổi với người bán, vì trang bán hàng có thể bị sửa hoặc gỡ.
Đeo hằng ngày: những lúc nên tháo ra
Hổ phách mềm và sợ hoá chất. Tháo vòng tay khi rửa bát, làm vườn, tập thể dục, đi bơi, tắm biển. Mồ hôi, nước rửa chén, nước clo trong hồ bơi và muối biển làm mặt hạt mờ dần. Kem chống nắng, kem dưỡng tay có dầu đọng lại quanh lỗ khoan, làm dây mau bẩn.
Xịt nước hoa, keo xịt tóc trước rồi mới đeo chuỗi, đợi khô hẳn. Dung môi trong nước hoa có thể làm mặt hổ phách dính và mờ. Khi tháo ra, lau từng hạt bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô, cất riêng trong túi vải.
Không ngủ khi đeo chuỗi dài: dây xoắn, hạt cọ, khoá cấn, và nguy cơ vướng. Không đeo chuỗi khi chơi với trẻ nhỏ để tránh trẻ giật đứt và cho hạt vào miệng.
Đeo vòng tay hổ phách cùng đồng hồ hoặc vòng kim loại trên một cổ tay là cách làm hạt mòn nhanh nhất: mặt kim loại cứng cọ vào hạt mềm suốt ngày. Nếu thích đeo nhiều vòng, đặt vòng hổ phách ở cổ tay bên kia, hoặc xen với vòng vải, vòng gỗ mềm. Gõ bàn phím, tì tay lên mặt bàn đá cũng làm mặt hạt phía dưới cổ tay mờ đi trước các hạt khác.
Câu hỏi thường gặp
Vòng hổ phách dây chun bao lâu nên thay dây?
Tuỳ mức đeo, nhưng thường một đến hai năm nếu đeo hằng ngày. Thấy chun giãn, bạc màu hoặc hạt bị hở khe là lúc nên mang tới thợ xâu lại trước khi đứt giữa đường.
Chuỗi hổ phách hạt tròn đều có phải hạt ép không?
Không nhất thiết, nhưng nên hỏi. Mài hạt tròn đều từ khối tự nhiên tốn nguyên liệu nên chuỗi tròn to, đều tuyệt đối, màu giống nhau thường là hạt ép hoặc đã nung. Hãy đề nghị ghi vật liệu lên hoá đơn.
Người lớn tuổi đeo chuỗi hổ phách có nặng cổ không?
Hổ phách là một trong những vật liệu nhẹ nhất trong trang sức, nên chuỗi dài vẫn nhẹ. Điều cần để ý là khoá dễ mở với tay người lớn tuổi và độ dài không vướng khi làm việc nhà.
Có nên mua hạt hổ phách thô chưa đánh bóng không?
Nếu bạn thích vẻ mộc thì được. Hạt thô bám bẩn nhiều hơn, mặt mờ che màu thật nên khó soi bên trong để biết vật liệu. Nên mua ở nơi chịu ghi rõ vật liệu trên hoá đơn.
Đeo vòng hổ phách có giúp gì cho sức khoẻ không?
Không có cơ sở cho thấy hổ phách tác động tới sức khoẻ. Vòng hổ phách là trang sức, chọn vì đẹp và nhẹ. Nếu đang có vấn đề sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ thay vì trông vào vòng đeo.
Chuỗi hổ phách đứt dây có xâu lại được không?
Được. Gom đủ hạt, đếm lại, mang tới thợ xâu chuỗi. Nên chọn xâu dây thắt nút giữa từng hạt để chuỗi bền hơn và nếu đứt lần sau chỉ rơi một hai hạt.