NgocNgan.comNgọc Ngàn
Opal, ngọc lam và đá đục sắc

Ngọc lam đổi màu xanh lá, xỉn bóng: vì sao và cách đeo nhẫn ngọc lam bền màu

Ngọc lam xốp nên hút dầu da, mồ hôi, kem và ngả xanh lá, xỉn bóng. Vì sao có viên giữ màu, viên không, và cách đeo, rửa, cất nhẫn ngọc lam cho bền màu.

A woman wearing a sky blue turquoise ring on her finger, hand resting on a natural linen tablecloth beside a cup of tea, soft morning window light, close-up

Ngọc lam đổi từ xanh trời sang xanh lá hay xỉn bóng chủ yếu vì đá xốp: nó hút dần dầu trên da, mồ hôi, kem dưỡng, nước hoa và cả chất tẩy rửa, những thứ đó đọng trong lỗ rỗng làm màu tối và ngả lục. Viên ngọc lam tự nhiên chưa qua ổn định đổi nhanh nhất; viên đã ổn định nhựa giữ màu lâu hơn nhiều, nhưng mặt bóng vẫn có thể mòn theo năm tháng.

Màu đã đổi vì thấm thì phần lớn không trở lại như lúc mới. Vì vậy chuyện quan trọng nhất là đeo đúng cách từ đầu. Phần dưới kể ngọc lam cấu tạo thế nào, vì sao viên này đổi màu viên kia không, những thói quen làm ngọc lam xuống màu nhanh nhất, cách rửa và cất, và khi nào nên đưa thợ đánh bóng lại.

Ngọc lam là gì và vì sao nó xốp

Ngọc lam là khoáng vật chứa đồng và nhôm, hình thành gần mặt đất khi nước mang các chất này thấm qua đá rồi kết tủa thành những mạch, những cục nhỏ. Màu xanh trời đến từ đồng; nếu có thêm sắt, màu ngả xanh lá. Ngọc lam không mọc thành tinh thể lớn trong suốt mà là một khối gồm vô số hạt rất nhỏ, giữa các hạt là lỗ rỗng li ti. Viên chặt hạt thì ít xốp, đánh bóng được mặt sáng như sứ; viên lỏng hạt thì nhẹ tay, phấn, màu nhạt và hút nước như phấn viết bảng.

Độ cứng ngọc lam thường được ghi quanh mức 5 đến 6, tức mềm hơn thạch anh. Viên tốt nhất cũng có thể bị xước bởi bụi cát; viên xốp thì mềm hơn nữa. Bên cạnh màu, nhiều viên ngọc lam có đá nền, tức phần đá mẹ nâu, đen hoặc vàng xen vào, có khi thành mạng lưới như mạng nhện. Đá nền là đặc điểm tự nhiên, nhiều người thích, nhưng đó cũng là chỗ mặt đá không đều độ xốp.

Chính cái xốp đó là nguồn gốc của chuyện đổi màu. Một viên ngọc lam khô hút mọi chất lỏng chạm vào nó, chậm thôi nhưng đều đặn, và những gì đã vào lỗ rỗng thì gần như không ra lại.

Những thứ làm ngọc lam đổi màu và mức độ

Không phải thứ gì chạm vào cũng gây hại như nhau. Bảng dưới xếp theo mức người thợ hay gặp ở những món ngọc lam mang đến tiệm:

Tác nhânChuyện xảy raMức độCách tránh
Dầu tự nhiên trên da, mồ hôiMàu tối dần, ngả xanh lá, nhất là mặt sau tiếp xúc daChậm, theo nămLau khăn khô sau khi đeo, không đeo khi vận động ra nhiều mồ hôi
Kem dưỡng, kem chống nắng, dầu xoaLoang vệt tối, mặt đá mất bóngNhanh nếu thoa thường xuyênThoa kem trước, chờ khô rồi mới đeo nhẫn
Nước hoa, keo xịt tócMờ bóng, vệt nhạt màuVừaXịt xong mới đeo trang sức
Nước rửa chén, chất tẩy, nước hồ bơiMất bóng, bạc màu, có khi rỗ mặtNhanhTháo nhẫn khi làm việc nhà, khi bơi
Dầu ăn, mỡ khi nấuVệt tối khó mấtNhanhTháo ra trước khi vào bếp
Nắng gắt, nhiệt cao lâu ngàyViên tự nhiên có thể khô, nhạt màu, nứtChậmKhông để nhẫn trên bậu cửa sổ, trong xe nắng
Máy siêu âm, hơi nướcNứt, bong nhựa ổn địnhCó thể ngay lần đầuKhông bao giờ dùng cho ngọc lam

Màu ngả lục do dầu da thường bắt đầu ở mặt sau viên đá và quanh mép ổ, nơi tiếp xúc da nhiều nhất. Nếu bạn thấy viên ngọc lam của mẹ hai mặt hai màu, đó là lý do.

Vì sao viên này giữ màu, viên kia không

Độ chặt của đá. Viên ngọc lam tự nhiên chặt hạt, đánh bóng được mặt sáng như men sứ, giữ màu tốt hơn rất nhiều so với viên phấn nhẹ. Loại chặt không cần ổn định này hiếm và người bán thường nói rõ.

Đã ổn định hay chưa. Phần lớn ngọc lam trên thị trường đã được ổn định: người ta cho nhựa trong suốt thấm vào lỗ rỗng để đá chắc và ít hút. Viên đã ổn định giữ màu lâu, nhưng mặt nhựa có thể mòn, xỉn sau nhiều năm cọ xát.

Được phủ sáp hay dầu. Một số viên chỉ được đánh sáp mặt ngoài cho bóng. Lớp sáp mỏng mòn đi sau một thời gian đeo, mặt đá lại xỉn và bắt đầu hút.

Có nhuộm màu không. Viên đã nhuộm cho xanh hơn có thể phai, nhất là ở những chỗ cọ xát nhiều. Lúc đó màu lộ ra không đều, chỗ đậm chỗ nhạt.

Cách đeo. Cùng một viên đá, người đeo nhẫn khi nấu ăn, rửa bát, thoa kem tay hằng ngày sẽ thấy đổi màu nhanh hơn hẳn người chỉ đeo đi làm văn phòng.

Đá nền chiếm bao nhiêu mặt đá. Phần đá nền nâu, đen xen trong ngọc lam thường có độ xốp khác phần xanh. Có viên phần xanh vẫn tươi mà vệt đá nền tối dần, làm cả mặt đá trông sẫm hơn. Viên ít đá nền thì đổi màu đều hơn, viên nhiều đá nền thì đổi loang theo vệt.

Cách rửa nhẫn và mặt ngọc lam tại nhà

Với ngọc lam, càng ít can thiệp càng tốt. Làm sạch định kỳ chỉ nên đơn giản như sau:

  1. Sau mỗi lần đeo, lau mặt đá và mặt sau ổ bằng khăn cotton mềm, khô, để lấy đi mồ hôi và dầu da trước khi chúng kịp thấm.
  2. Khi cần làm sạch kỹ hơn, nhúng khăn vào nước ấm, vắt thật ráo, lau nhẹ mặt đá. Không nhúng cả viên đá vào nước.
  3. Phần kim loại quanh ổ bẩn thì dùng bàn chải lông thật mềm nhúng nước ấm có chút xà phòng dịu, chải phần kim loại, tránh chải thẳng lên mặt đá.
  4. Lau khô ngay bằng khăn sạch, để món đồ nằm ngoài không khí ít nhất vài giờ trước khi cất.
  5. Nếu phần bạc quanh ngọc lam bị đen, không dùng nước rửa bạc dạng ngâm. Dùng khăn đánh bạc khô, chà riêng phần kim loại, tránh chạm vào đá.

Không dùng máy siêu âm, máy hơi nước, cồn, nước tẩy, kem đánh răng, baking soda hay bất kỳ mẹo nào có hạt chà. Với ngọc lam, những mẹo đó gây hại nhiều hơn làm sạch.

Ngọc lam đã đổi màu còn cứu được không

Nói thẳng: màu đã đổi vì dầu và hoá chất thấm sâu thì không có cách nào ở nhà để kéo về như lúc mới. Những lời khuyên trên mạng như ngâm vào xăng, dầu hoả, nước giấm, cồn để "rút dầu" đều có hại, có thể làm bong nhựa ổn định, bạc màu không đều, hay làm đá giòn. Đừng thử.

Thợ kim hoàn có thể làm được một số việc: nếu chỉ xỉn bóng, mặt đá mòn, họ có thể đánh bóng lại nhẹ để mặt sáng hơn; nếu vệt tối nằm nông ở mặt ngoài, đôi khi mài bớt một lớp mỏng sẽ lộ màu tươi hơn bên dưới. Nhưng mỗi lần mài là viên đá nhỏ đi, và kết quả không chắc chắn. Với viên đá có giá trị kỷ niệm, nhiều gia đình chọn giữ nguyên màu đã đổi, vì đó cũng là dấu vết năm tháng của người đeo.

Có một trường hợp dễ nhầm: mặt ngọc lam dính bẩn bề mặt như kem, dầu ăn chưa thấm. Lau bằng khăn ẩm có chút xà phòng dịu, rồi lau khô, màu có thể sáng lại ngay. Chỉ khi lau sạch mà vẫn tối thì mới là đổi màu thật.

Chọn nhẫn ngọc lam để đeo lâu không phải lo

Nếu bạn định đeo ngọc lam thường xuyên, nên hỏi người bán ba điều, theo đúng thứ tự: viên này là ngọc lam tự nhiên chưa xử lý, đã ổn định nhựa, hay là ngọc lam ép khối; có nhuộm màu không; có phủ sáp không. Câu trả lời giúp bạn biết món đồ sẽ đổi màu nhanh hay chậm và nên chăm thế nào. Những chữ này cũng nên được ghi lại trên hoá đơn để sau này khi đem sửa, đem bán, người thợ biết mình đang cầm loại gì.

Về kiểu ổ, nên chọn viên mài vòm thấp, ổ bọc kín viền kim loại thay vì chấu nhỏ, vì ngọc lam mềm dễ mẻ mép. Mặt dưới nhẫn có lỗ thoáng giúp dễ lau khô; ổ kín đáy thì tránh để nước đọng. Nếu tay bạn hay tiếp xúc nước, hoá chất trong công việc, bông tai hay mặt dây chuyền ngọc lam là lựa chọn ít lo hơn nhẫn.

Cuối cùng, chấp nhận rằng ngọc lam là đá sống cùng người đeo. Một chút thay đổi màu theo năm tháng là bình thường, không phải dấu hiệu hàng giả. Ngược lại, viên "ngọc lam" xanh rực đeo nhiều năm không mảy may đổi gì, kể cả mặt sau, có khi là nhựa hay đá nhuộm ổn định mạnh.

Những hiểu lầm về màu ngọc lam

Hiểu lầm thứ nhất: ngọc lam càng xanh trời đều màu càng là hàng thật. Thực tế, màu xanh đều tăm tắp từ mép tới tâm, không một vệt đá nền, không một chỗ nhạt, lại có thể là dấu hiệu của đá nhuộm hoặc ngọc lam ép từ bột. Ngọc lam tự nhiên thường có chuyển màu nhẹ, có đốm, có vệt đá nền, dù là viên đẹp. Hiểu lầm thứ hai: ngọc lam xanh lá là hàng kém. Có những mỏ cho ngọc lam xanh lá tự nhiên do có sắt, và nhiều người chuộng sắc đó. Điều cần phân biệt là xanh lá từ khi mua, hay xanh lá vì đã thấm dầu theo năm tháng.

Hiểu lầm thứ ba: ngọc lam đổi màu theo sức khoẻ hay cảm xúc của người đeo. Không có cơ sở nào cho điều này. Màu đổi vì đá hút chất lỏng từ da và môi trường, nên người ra nhiều mồ hôi, hay thoa kem tay, hay làm việc nhà khi đeo nhẫn thì đá đổi nhanh hơn. Hiểu lầm thứ tư: cứ đem phơi nắng là ngọc lam hết ố. Nắng không kéo dầu ra khỏi đá mà có thể làm viên tự nhiên khô, nhạt màu không đều và nứt mảnh. Đặt nhẫn ngọc lam trên bậu cửa sổ để "hong" là một trong những việc người thợ hay can.

Câu hỏi thường gặp

Ngọc lam chuyển sang xanh lá có phải là hàng giả không?

Không hẳn. Ngọc lam tự nhiên chưa ổn định đổi màu theo thời gian là chuyện bình thường do hút dầu da và mồ hôi. Đổi màu không chứng minh thật hay giả, chỉ cho biết đá xốp và đã tiếp xúc nhiều.

Đeo nhẫn ngọc lam đi tắm có sao không?

Không nên. Xà phòng, dầu gội, sữa tắm và nước nóng là tổ hợp làm ngọc lam mất bóng và hút chất lạ nhanh nhất. Tháo nhẫn ra trước khi tắm và đeo lại khi tay đã khô.

Có thể ngâm ngọc lam vào nước muối để làm sạch không?

Không nên. Nước muối có thể đọng lại trong lỗ rỗng, khi khô để lại muối làm mặt đá xỉn. Chỉ lau bằng khăn ẩm rồi lau khô là đủ.

Ngọc lam ổn định nhựa có còn bị đổi màu không?

Có, nhưng chậm hơn nhiều. Nhựa lấp phần lớn lỗ rỗng nên đá ít hút. Mặt nhựa có thể mòn, xỉn sau nhiều năm và bắt đầu nhận dầu từ da ở chỗ mòn.

Đánh bóng lại ngọc lam có làm mất giá trị không?

Đánh bóng nhẹ để lấy lại mặt sáng thường không ảnh hưởng nhiều. Mài sâu để đổi màu thì làm viên đá nhỏ đi và có thể lộ phần lõi khác màu, nên chỉ làm khi đã cân nhắc.

Có nên đeo vòng tay ngọc lam khi đi biển không?

Không nên. Nước biển, kem chống nắng, cát và nắng gắt cùng lúc là thứ ngọc lam ít chịu nhất. Để vòng ở nhà hoặc trong túi riêng, đeo lại khi về.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138